تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١٥

توضيحات و حواشى

جمع سادة و سادة جمع سيد بمعنى مهتر و پيشوا و لقب فرزند پيامبر

( 16 ) - خداوندان قلم :

ارباب قلم يا دبيران و نويسندگان

( 17 ) - بر جمله‌اى هر چه نيكوتر : به وضعى و بطريقى هر چه بهتر

( 18 ) - بو محمد هاشمى : از لحاظ دستورى عطف بيان يا بدل رسول ( فرستاده )

( 19 ) - بازشدند : بازرفتند

( 20 ) - مىانداختند : نثار مىكردند و مىريختند

( 21 ) - بازيگر :

هنگامه‌گير و شعبده‌باز و رقاص و مطرب

( 22 ) - رسول‌دار : مأمور پذيرائى فرستاده ، معادل رئيس تشريفات دربار امروز

( 23 ) - ساخته بودند : آماده و آراسته كرده بودند

ص 38

( 1 ) - از حد و اندازه بگذشته : از اندازه بيرون ، صفت مركب مشتق از مادهء ماضى بمعنى فاعلى ، خوردنى موصوف

( 2 ) - اثناى نان خوردن : در ميان صرف خوردنى - اثنا بفتح اول و سكون دوم مخفف اثناء جمع ثنى بكسر اول و سكون دوم بمعنى ميانه و تا و لا

( 3 ) - بتازى : به زبان عربى

( 4 ) - نزلها : بضم اول و سكون دوم جمع نزل بمعنى آنچه پيش مهمان فرودآينده نهند از طعام و جز آن ، مطلق تحفه

( 5 ) - سيم گرمابه : اجرت گرمابه يا گرمابه بها - گرمابه بها ، گويا انعامى بوده است معمول براى واردين ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 6 ) - امارت : بكسر اول فرمانفرمائى و ولايت و حكومت

( 7 ) - ماند :

همانند باشد يا شباهت دارد

( 8 ) - اندازه بدست دهد : معيار و مقياسى معين فرمايد

( 9 ) - راه من : در اينجا بمعنى راى و روش و رفتار و طريقه

( 10 ) - نعوت : بضم اول جمع نعت بمعنى صفت و لقب

( 11 ) - ساخته كنند : بسازند ، فعل مركب

( 12 ) - مثالها : بكسر اول فرمانها جمع فرمان

( 13 ) - ملكانه : شاهانه ، قيد روش و وصف

( 14 ) - علامتها : علمها

( 15 ) - شارهاى آن : يعنى شارهاى آن علامتها ، شار يا شاره پارچهء بوده است نازك كه بقول صاحب برهان از آن پردهء فانوس مىساخته‌اند و زنان هند از آن چادر مىكرده‌اند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 16 ) - رسيده : رسيده بود ، جملهء حاليه بحذف « بود »

( 17 ) - دو روى : دو رسته برابر هم ، دو رويه

( 18 ) - استر : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم قاطر ، حيوانى باركش كه از خر نر و ماديان زايد

( 19 ) - بگذاشته : بگذاشته بودند ، ماضى بعيد بحذف « بودند » به قرينه - معنى جمله : استرها را در دسترس رسول گذاشتند ( تا خلعت و هدايا را بحضور آورد )

( 20 ) - بخواسته : طلب كرده بود . ماضى بعيد بحذف « بود » به قرينه اثبات آن در جملهء معطوف عليه

( 21 ) - خريطه‌هاى ديباى سياه : بفتح اول كيسه‌هاى حرير سياه

ص 39

( 1 ) - جنيبت : كتل و يدك ، در اينجا مراد مركب خاص

( 2 ) - سياه پوشيده : جملهء حاليه بحذف « بود » يعنى در حالى كه رسول جامه سياه بر تن داشت

( 3 ) - لوا : بكسر اول مخفف لواء