تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٧

توضيحات و حواشى

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 14 ) - ساخته كرد : آماده و مهيا كرد ، فعل مركب

( 15 ) - پگاه‌تر : صبح بسيار زود ، قيد زمان - پگاه بفتح اول سحر و صبح زود

( 16 ) - غلس : بفتح اول و دوم تاريكى پايان شب

( 17 ) - گرفتند : آغاز كردند

( 18 ) - هيبت : بفتح اول و سكون دوم شكوه و بزرگى

( 19 ) - احتشام : حشمت و شكوه و احترام داشتن ، مصدر باب افتعال

( 20 ) - معنى چند جمله : وى ( فضل ) به گرمى از آنان احوال مىپرسيد و پوزش مىخواست ( و سپاس‌گزارى مىكرد ) تا از كنار وى مىگذشتند و مىرفتند

( 21 ) - به اندازهء خويش : در حد خود

( 22 ) - توقير : بزرگداشت ، مصدر باب تفعيل از مجرد وقار

( 23 ) - تبجيل : گراميداشت ، مصدر باب تفعيل از مجرد بجالت بفتح اول گرامى و مكرم شدن

( 24 ) - معذرت پيوست : پياپى پوزش خواست

( 25 ) - نيكو گفت : ذكر خير ، مصدر مرخم

( 26 ) - درگذشت : عبد اللّه از پيش فضل دور شد

( 27 ) - حجاب : بضم اول و تشديد دوم حاجبان

ص 28

( 1 ) - معنى سه جمله : گروهى كه رتبهء فروتر داشتند در پيشگاه خليفه برپاماندند و گروهى كه مقام برتر داشتند نشستند و همگان در جايگاه خود قرار يافتند

( 2 ) - فضل ربيع : از لحاظ دستورى عطف بيان يا بدل « بنده »

( 3 ) - جاى كرده‌ام : جايگزين ساختم

( 4 ) - نازل :

فرودين ، صفت پايگاه

( 5 ) - پيش آوردن : به پيشگاه يا بحضور آوردن

( 6 ) - سيرت حميده :

خوى و روش پسنديده و ستوده ، موصوف و صفت

( 7 ) - جنايات : بفتح اول گناهان بزرگ جمع جنايت

( 8 ) - تضرع : عجز و خوارى كردن و زارى نمودن ، مصدر باب تفعل از مجرد ضراعت بفتح اول بمعنى خوارى و زارى

( 9 ) - عاطفت فرمود : مهربانى كرد ، فرمود به رعايت احترام بجاى « كرد » آمده است

( 10 ) - از سر گناهان . . برخاست : درگذشت و صرفنظر كرد

( 11 ) - رتبت دست‌بوس : مرتبهء دست‌بوسى ؛ دست‌بوس اسم مصدر است

( 12 ) - وزير : مقصود حسن سهل برادر فضل بن سهل است كه تا اواخر عمر وزارت مأمون را بر عهده داشت

( 13 ) - كردند : در نسخه‌بدل « كردن » آمده كه بر متن ترجيح دارد ، چه عنايت كردن كار خليفه است نه عبد اللّه طاهر و حسن سهل

( 14 ) - اصطناع : نيكو داشت و احسان ، مصدر باب افتعال از مجرد صنع

( 15 ) - در حال : بىدرنگ و حالى

( 16 ) - تشريف : بزرگ‌داشت

( 17 ) - رسانيد : ابلاغ كرد

( 18 ) - معنى جمله : محل و مرتبهء او را معين كرد ( نقل از حواشى دكتر فياض )

( 19 ) - از خدمت . . . بپرداخت : از خدمت فارغ شد

( 20 ) - دار خلافت :

سراى خلافت يا دار الخلافه

( 21 ) - مشايعت : همراه يا بر پى رفتن ، مصدر باب مفاعله

( 22 ) - به هيچ نوع : به هيچ‌گونه ، متمم قيدى

( 23 ) - عنان باعنان : هم‌عنان و همراه و برابر

( 24 ) - خجالت آورد : شرمسارى نمود