تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٣

توضيحات و حواشى

شهرى از تخارستان در حوالى بلخ

( 20 ) - نالان شد : بيمار شد

( 21 ) - حاجب غازى :

آسيغتگين حاجب سالار غازيان و از هواداران مسعود

( 22 ) - فرمان يافت : مرد

( 23 ) - خداوند : خدايگان مسعود

( 24 ) - مىبيايد : همانا خواهد آمد ، فعل مضارع با باى تأكيد پس از « مى »

ص 23

( 1 ) - رسانيده آيد : فعل مضارع مجهول بجاى مضارع معلوم ( برسانى )

( 2 ) - فروگرفت :

پائين آورد و فرونهاد

( 3 ) - در موم گرفته : در موم پنهان كرده و پوشيده ، صفت مركب مفعولى حال براى ملطفه‌ها

( 4 ) - بيرون گرفت : بيرون آورد

( 5 ) - يكى : ضمير مبهم ، كنايه از چيز يا شخص نامعين

( 6 ) - هم از آن بابت : از همان وجه و جهت

( 7 ) - همان :

اسم اشاره مركب

( 8 ) - معنى جمله : همه يكسان نوشته شده است

( 9 ) - بعينه : بكسر اول و فتح دوم و سكون سوم راست و درست ، متمم قيدى ، مركب از ب + عين + ه ، معنى لفظ بلفظ آن « به حقيقت خود و بذات خود »

( 10 ) - سبحان اللّه العظيم : پاك و منزه مىدانم خداى بزرگ را ، در سياق فارسى از اصوات يا شبه جمله است براى بيان تعجب و بجاى « شگفتا » به كار مىرود

( 11 ) - عمر به پايان آمده : اين سه جمله صفت است براى كلمهء پادشاه ، درين قسم صفت كه صفت جمله‌اى بايد نام نهاد ، ياء وحدت حتما به آخر موصوف الحاق مىشده است ، حتى در مورد صفتهاى مفرد هم سبكهاى قديم اين نكته را رعايت مىكردند ( نقل از حواشى دكتر فياض )

( 12 ) - جايگاه او : مقام بزرگ وى مراد منصب پادشاهى او

( 13 ) - ارزانى داشت : بخشيد

( 14 ) - سگاليد : بكسر اول انديشيد

( 15 ) - دل : مجازا بمعنى تمايل و احساس ، ذكر محل و ارادهء حال

( 16 ) - چنين يك جفا : بيداد و آزارى بدين گونه ، صفت و موصوف

( 17 ) - زلت بافراط : بفتح اول لغزش از حد درگذشته ، موصوف و صفت

( 18 ) - درگذشته است : بخشوده است و عفو كرده

( 19 ) - گوشمال : گوش پيچ

( 20 ) - نهاد : انگاشت و تصور كرد و بشمار آورد

( 21 ) - معنى عبارت : به ويژه كه شاه فرمان دهد يا به ويژه كه فرمان شاه باشد

( 22 ) - دبير : منشى و نويسنده

( 23 ) - استيصال : از بيخ بركندن ، مصدر باب استفعال از مجرد اصل بمعنى بيخ

( 24 ) - زهره : بفتح اول پوستى باشد پرآب كه بر جگر آدمى و حيوانات ديگر چسبيده است و كنايه از دليرى و شجاعت بود ( نقل از برهان قاطع )

ص 24

( 1 ) - نادر : غريب و شگفت

( 2 ) - اگر . . . اگر : چه . . . چه ، حروف ربط دوگانه براى تسويه ( برابر كردن )

( 3 ) - وجيه : بفتح اول و كسر دوم روشناس و با قدر و منزلت ، صفت از وجاهت

( 4 ) - گشتند و شد : روشناس گشتند و نامى شدند ، « در قديم رسم بوده است