تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٩٧

توضيحات و حواشى

بواسطه و همچنين با نايب فاعل فعل مجهول ( در اينجا مراد امير محمد ) در اين سبك شايع است ( نقل از حواشى دكتر فياض )

( 3 ) - اضطراب : پراكندگى و جنگ و خصومت و خلل و پريشانى ، مصدر باب افتعال از مجرد ضرب

( 4 ) - لهو : بفتح اول و سكون دوم بازى كردن و مباشرت

( 5 ) - مجلس كرد : جلسه‌اى آراست يا مجلسى ترتيب داد ، امير خسرو فرمايد :

بعد ازين بينى در سايهء هر شاخ بلند * مجلسى كرده جوانان مىآشام بهار

( نقل از آنندراج )

( 6 ) - ديار : بكسر اول جمع دار بمعنى خانه و سراى و در سياق فارسى بيشتر بمعنى شهر و كشور به كار مىرود

( 7 ) - آخر : بارى ، خلاصه ، شبه حرف ربط

( 8 ) - محال : بضم اول باطل و خطا

( 9 ) - معنى جمله : اين كار فيصله يابد و يك روى و يك‌جهت شود

( 10 ) - منازع :

كوشنده به خصومت با كسى ، اسم فاعل از منازعه مصدر باب مفاعله

( 11 ) - شحنه : بكسر اول و سكون دوم ضابط شهر يا شهربان و داروغه

( 12 ) - بازايستد : بايستد يا مقيم شود و بماند باز پيشوند فعل براى تأكيد

( 13 ) - كراهيت : بفتح اول ناپسند و ناخوش داشتن ، مصدر ثلاثى مجرد

( 14 ) - نام را : براى اسم ، براى صورت ظاهر ( نقل از حواشى دكتر فياض )

( 15 ) - ايستانيده آيد : گماشته شود ، فعل مضارع مجهول از ايستانيدن متعدى ايستادن

( 16 ) - راست : براستى و به حقيقت ، قيد تأكيد

( 17 ) - حسن سليمان : حسن فرزند سليمان ، اضافه مفيد انتساب ، شحنهء رى

( 18 ) - دل‌انگيز : دلاور و شجاع و داوطلب ، صفت مركب فاعلى ، سوار موصوف

( 19 ) - به همه حالها : بهر حال

( 20 ) - معنى جمله : ماندن ما را روى و راهى نيست يا وجهى ندارد

ص 17

( 1 ) - علويان : بفتح اول و دوم و كسر سوم جمع علوى بمعنى منسوب بعلى ، كسى كه از فرزندان حضرت علىّ بن ابى طالب و حضرت فاطمه باشد

( 2 ) - مردم عامه : عامهء مردم يا مردم فرودست در مقابل خاصه ، موصوف و صفت

( 3 ) - دست : قسم و جنس

( 4 ) - اتباع :

بفتح اول و سكون دوم پيروان جمع تبع بفتح اول و دوم بمعنى پيرو و پيروى

( 5 ) - كوكبه :

بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم جماعت مردم ، خدم و حشم و سوار و پياده كه پيشاپيش پادشاه آيند

( 6 ) - جملهء حاليه ( نقل از حواشى دكتر فياض )

( 7 ) - در سلاح غرق : غرق در سلاح ، با سازوبرگ تمام ، صفت تركيبى ، صفت سوار و پياده ، جملهء حاليه بحذف « ايستاده بودند » عطف بر جملهء پيش

( 8 ) - بايستادند : برپاى بودند ، در مجلس پادشاه بزرگان بفرمان وى برخى اجازهء نشستن داشتند و برخى اجازهء ايستادن و اين نشستن و ايستادن از درجات و مراتب دربارى بوده است ؛ مقايسه كنيد با ايستادگان مجلس و مجلس‌نشين در عصر صفوى در حضور شاه

( 9 ) - بنشاندند دور تر : به اجازه پادشاه دور از صدر مجلس آنان را نشاندند