تاريخ امامان شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٤٢
تأخّر نظريه سياسى از عمل سياسى
تمايز انديشه سياسى تشيع از تسنّن
تمايز انديشه سياسى تشيع از تسنّن
مسئله مهم در تمايز انديشه سياسى تشيع از تسنن ، مقوله « عدالت » است . عدالت در تشيع ، آشكارا سطحى فراتر از كوشش‌ها و شناخت‌هاى بشرى را در بر مىگيرد . امام با دانش و معرفت الهى خود ، از توان واقعى اشيا و افراد و نسبت امور با هم باخبر است و مىتواند بر پايه اين معرفت ، نظمى عادلانه را در جهان برقرار سازد . بنابراين در تشيع ، نه صرف نظم امور و نظم اجتماعى ، بلكه عادلانه بودن اين نظمْ ارزشمند است . فعليت بخشيدن مطلوب به عدالت ، در اختيار و توان امام است . ديگر نظام‌هاى سياسى از جمله اهل‌سنت ، تنها در بهترين حالت مىتوانند بدين « عدالت » نزديك شوند ، ولى امام به عدالت و شأن آن واقف است و در صورت همراهى مردم مىتواند آن را تحقق بخشد .
در نزد اهل‌سنت ، عدالت تحت‌الشعاع امنيت و نظم اجتماعى قرار مىگيرد ، اما تشيع بر آن است كه امنيت و نظم امور به شكل واقعى ، تنها با حكومتى عادلانه محقق مىشود و اين حكومت فقط از عهده امام برمىآيد .
مسئله ديگر در بحث عدالت ، به جانشينى بعد از پيامبر بازمىگردد . اگر عدالت را به منزله حكومت حق و پذيرش زعامت فرد « افضل » در نظر گيريم ، آنگاه بىاعتنايى به اين مهم - چه عمدى و چه سهوى - عملى غيرعادلانه خواهد بود . على عليه السلام از نظر شيعيان افضل مردمان پس از پيامبر بود و عدالت حكم مىكرد كه اين افضليت مورد بازشناسى و توجه قرار گيرد . در واقع پذيرش اين افضليت در راستاى فضيلت‌بخشى به كل جامعه و پاسدارى از نعمت خداوندى بود .
از اين‌رو ، امام شايسته‌ترين فرد براى حكومت ، اداره جامعه و هدايت دينى بود ؛ مسأله‌اى اساسى كه محور اختلافات نظرى بسيارى در تشيع و تسنن است .
تأخّر نظريه سياسى از عمل سياسى
تأخّر نظريه سياسى از عمل سياسى
بايد اين نكته را در نظر داشت كه آيا نظريه‌هاى انعقاد خلافت از پيشينه نظرى پر اعتماد برخوردار بوده است ؟ به بيان ديگر ، آيا عمل سياسى شكل‌گرفته بعد از پيامبر در ميان اهل‌سنت بر يك نظريه پيشين و مقدّم استوار بوده است ، يا بعد از آنكه عمل و رفتار سياسى به وقوع پيوست ، براى آن نظريه‌پردازى شد و به تئوريزه‌كردن اقدامات و رفتار سياسى پرداختند ؟
بررسىهاى تاريخى نشان مىدهد كه اين اعمال در صدر اسلام مبتنى بر يك نظريه و آراى