پژوهشى در مقتلهاى فارسى ( فارسي ) — الصفحة ٦٤
1 - 1 . شيوهء نگارشى ترجمهء بلعمى از تاريخ طبرى
محمّد بن محمد الوزير البلعمى به فرمان امير منصور بن نوح السّامانى كه بر زبان ابى الحسن الفايق الخاصّه پيغام داد در سنهء اثنى و خمسين و ثلاث مائه [ / 352 ق . ] . « 1 »
ابو على محمد بن محمد بلعمى به هنگام ترجمه تاريخ طبرى براى پرهيز از تكرار مكرّرات و نيز دورى از دامنه‌دار شدن سخن ، اسامى راويان و اسناد پياپى مذكور در آن را حذف كرده است و از ذكر روايات مختلف در يك مورد كه در اصل عربى ذكر شده مترجم احتراز نموده و از اختلاف روايت‌ها بر يك روايت كه در نزد مؤلّف يا مترجم ، ترجّح « 2 » [ / مرجّح ] به نظر رسيده اكتفا جسته است و نيز هر جا كه روايتى ناقص يافته است آن را از مأخذهاى ديگر در متن كتاب نقل كرده و اشاره نموده است كه پسر جرير ( / طبرى ) اين روايت را نياورده بود و ما آن را آورديم مانند مقدّمهء مفّصلى از بَدوِ تاريخ داستان بهرام چوبين در سلطنت هرمز و نظاير آنها و اينكه نسخه‌هاى فعلى كوچك و ناقص به نظر مىرسد از آن است كه به تدريج كاتبان هر نسخه چيزى از آن انداخته‌اند . « 3 »
1 - 1 . شيوهء نگارشى ترجمهء بلعمى از تاريخ طبرى
1 - 1 . شيوهء نگارشى ترجمهء بلعمى از تاريخ طبرى
شيوهء نگارشى ترجمهء تاريخ طبرى به زبان فارسى همان سبكى است كه در دورهء سامانيان ( 300 - 450 ه ق ) متداول بوده است .
اين ترجمه پس از مقدّمهء ابو منصور المعمّرى از بزرگان ادب سدهء چهارم بر « شاهنامهء منثور » قديم‌ترين سند نثر فارسى ، و قديم‌ترين متن تاريخى به زبان فارسى است كه قسمتى از آن مربوط به شكل‌گيرى نهضت حسينى و موضوعات مرتبط با قيام آن حضرت است . « از امتيازات ترجمهء مذكور آن است كه بسيار مفصّل است و مىتوان از آن درياى ژرف ، گوهرهاى شگرف و نفايس و فوايد بىشمار به دامن كرد ! » « 4 » شاهنامهء منثور همان شاهنامه‌اى است كه مأخذ حكيم ابو القاسم فردوسى در سرودن شاهنامهء منظوم بوده ، و پس از پايان يافتن كار شاهنامهء فردوسى همان مقدّمه ابو منصور المعمرّى را با ضمايمى ديگر به عنوان مقدّمهء
( 1 ) . مجمل التّواريخ و القصص ، به تصحيح شادروان محمّد تقى بهار « ملك الشّعراء ، ص 180 . ( 2 ) . در متن ترجّح آمده . ( 3 ) . سبك‌شناسى ، محمد تقى بهار ، ج 2 ، ص 501 و 502 . ( 4 ) . سبك‌شناسى ، ج 2 ، ص 501 .