پژوهشى در مقتلهاى فارسى ( فارسي ) — الصفحة ١٠٢
4 . كلّياتى دربارهء قمقام زخّار « 1 » و صمصام بتّار « 2 »
6 ) نصاب انگليسى به فارسى ، حاوى دو هزار كلمه ؛
7 ) زنبيل ، كه نمونهء موفّقى از جُنگ نگارى است ؛
8 ) جمع‌آورى و انتشار مراسلات ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانى ، صدر اعظم مقتول ؛
9 ) حاشيه نگارى بر وفيات الاعيان ؛
10 ) تصحيح ديوان منوچهرى دامغانى ؛
11 ) تحشيه و تصحيح ديوان خاقانى شروانى ؛
12 ) رساله‌اى در احوال عبّاس ميرزا و فتحعلى شاه قاجار ؛
13 ) حواشى بر تذكرة الخواص ابن جوزى . « 1 »
مهارت وى در زبان عربى و قدرت او در سرودن شعر از استعداد شگرف او حكايت دارد .
آرامگاه وى در ايوان و رواق شرقى حرم كاظمين قرار دارد و درى كه از سمت شرق به صحن مطهّر باز مىشود به نام « باب الفرهاد » معروف است . « 2 »
اثر ارزشمند « قمقام زخّار و صمصام بتّار » ، از جامع‌ترين و منقّح‌ترين مقاتل فارسى دربارهء قيام كربلا است . و قرائت آن ، روايى و تاريخى است كه صبغهء روايى و دينى بر جنبه‌اى تاريخى آن افزونى دارد . اين كتاب داراى دو جزء است . جزء اوّل آن در هشتم ماه شعبان 1377 و جزء دوم آن در چهارم ماه ذى القعدهء 1377 با تصحيح و تحشيهء سيد محمود موسوى زرندى مشتهر به محرّمى ، تدوين شده و به چاپ رسيده است .
مرحوم فرهاد ميرزا در مقدّمهء خود بر اين اثر ارزشمند مىنويسد :
در اين سال كه سنين هجرى به يكهزار و سيصد و سه رسيده ، آغاز جمع و تصنيف و ترتيب و ترصيف نمودم و خدا دانا است كه با قلّت بضاعت و عدم استطاعت به قدر وُسع و طاقت در ترچيح اقوال و تنقيح اخبار كه متون كتب فرَق اسلاميّه از احاديث صحيحه و تواريخ معتبره بِدان محتوى و مُنطَوى است اغفالى نرفت ، و در جمع و ذكر آن اهمالى نيفتاد و از كتب محدّثين و مورّخين كه از سنهء يكهزار هجرى به بعد به رشتهء تأليف در آورده‌اند ، درج و نقل نكرديم و اين كتاب كه شناوران لجّه معرفت را بحرى است زاخر و دلاوران عرصهء محبّت را
( 1 ) . ارج نامهء فقيهى ، مقالهء قطره‌اى از دريا ، ناصر باقرى بيدهندى ، چاپ اوّل ، ص 138 و 139 . ( 2 ) . قمقام زخّار و صمصام بتّار ، ص 6 .