تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٢
جنگهاى خوييان با اقبال السلطنه
در اين هنگام آشفتگى سخت بود كه فرستادگان انجمن ايالتى تبريز به آنجا رسيدند چنان كه گفتيم انجمن ايالتى شش تن را كه شاهزاده مقتدر الدوله و شيخ الاسلام و حاجى جليل مرندى و سالار معزز و وثوق الممالك و حاجى اسماعيل نماينده خوى بودند برگزيده براى چاره‌جويى بآشوب و نابسامانى كارهاى خوى و ماكو فرستاد . شيخ الاسلام ( عبد الامير ) داستان اين سفر را با يك زبان شيرينى نوشته كه به چاپ رسيده و ما اينك كوتاهشدهء آن را خواهيم آورد .
اين فرستادگان شب آدينه بخوى رسيدند كه همان روز شكست سكمن‌آباد بود ، و فردايش هم داستان كشته شدن آقا ميرزا ابراهيم و آقا ضياء رخ داد . اينان از همان روز به كار پرداختند . نخست براى جلوگيرى از كردان كه در ديه‌ها بيدادگرى دريغ نميگفتند و كينه خوييان را از مردم بينواى آنها ميجستند ، نامه‌ها نوشته خواهش كردند كه دست از تاراج بردارند و از جنگ دست كشيده نتيجه ميانجيگرى فرستادگان را بيوسند . نيز بكسان كشتگان راه دهند كه هركسى كشته خود را پيدا كند و به خاك سپارد . سپس باقبال - السلطنه نامه نوشته فشار آوردند كه سربازان و ديگر دستگيرشدگان را آزاد گرداند .
ميرزا جعفر را كه دستگير كرده بودند چون دليرانه سخن مىگفته و لابه نمىنموده نگه نداشته جوان كارآمد غيرتمند را كشته بودند .
از اين فرستادگان مقتدر الدوله و برخى ديگران از درباريان پيشين مىبودند و از درون دل بمشروطه گرايشى نميداشتند ، و در شيخ عبد الامير و حاجى جليل مرندى نيز آن گرمى كه ميبايست يافت نميشد . اينان اگر مشروطه را ميخواستند با شورش همداستان نمىبودند ، از اينرو برفتار دليرانه مجاهدان خوى ارج نميگزاردند و بجاى پشتيبانى به آنان روى سرد نشان ميدادند ، و پافشارى مينمودند كه بايد جنگ بريده شود و كشاكش با آشتى بپايان رسد ، و فرمانفرما نيز از تبريز با تلگراف با اينان همداستانى مىنمود ، و چنين نهاده شد كه خوييان ده تن بنمايندگى برگزينند تا همراه فرستادگان بچورس رفته با سران كردان و گماشتگان اقبال السلطنه بگفتگو پردازند و بجنگ پايان دهند . خوييان خرسندى نميدادند . ولى چون فرستادگان سخت ميگرفتند خواه و ناخواه نمايندگانى برگزيدند ، و فرستادگان پس از ده روز درنگ در خوى روانه گرديده آهنگ چورس كردند . لشكر قراضياء الدين برپا ميبود و فرستادگان را پيشواز نمودند و بنوازش پرداختند .
ولى فرستادگان روى سردى به آنان نشان داده دستور پراكندن دادند . سپس در چورس كه در آن نزديكى است نشيمن گرفتند و با سران كردان كه در قرا ضياء الدين در نيم فرسخى مىنشستند بنامه‌نويسى و پيام‌فرستى پرداختند ، و پس از گفتگوهاى فراوان و آمدن و رفتن ، و ميهمانى دادن پس از آنكه يك ماه كمابيش در آنجا مىبودند نتيجه اين شد كه بكشاكش پايان داده چنين نهادند كه كردان ديگر بتاراج و كشتار ديه‌ها نپردازند و راهها را ايمن دارند ، و سربازان و ديگران كه دستگير شده بودند اقبال السلطنه رها