تاريخ مشروطه ايران ( فارسى ) — الصفحة ٧
ايران پيش از جنبش مشروطه
گفتار يكم ايرانيان چگونه بيدار شدند ؟ . .
گفتار يكم ايرانيان چگونه بيدار شدند ؟ . .
در اين گفتار سخن رانده مىشود از پيش‌آمد - هاى ايران از زمان حاجى ميرزا حسينخان سپهسالار تا آغاز جنبش مشروطه‌خواهى .
ايران پيش از جنبش مشروطه
ايران پيش از جنبش مشروطه
ميدانيم كه چون نادر شاه كشته گرديد آن بزرگى كه با كوششهاى خود براى ايران پديد آورده بود از ميان رفت . ولى ايران باز يكى از كشورهاى بنام آسيا شمرده ميشد ، و كريمخان و جانشينان او ، اگر چيزى بكشور نيفزودند چيزى هم از آن نكاستند . ليكن در زمان قاجاريان ايران بسيار ناتوان گرديد ، و از بزرگى ، و جايگاه ، و آوازهء آن بسيار كاست ، و انگيزهء اين ، بيش از همه يك چيز بود ، و آن اينكه جهان ديگر شده و كشورها بتكان آمده ، ولى ايران به همان حال پيشين باز ميماند .
از سال 1157 ( 1193 ) كه كريمخان زند درگذشت تا سال 1212 ( 1249 ) كه فتحعليشاه بدرود زندگى گفت پنجاه و اند سال بود ، و در اين زمان كم در اروپا تكانهاى سختى پيدا شده ، و داستانهاى تاريخى بيمانندى ، از شورش فرانسه ، و پيدايش ناپلئون و جنگهاى پياپى آن ، و جنبش توده‌ها ، و پيشرفت فن جنگ ، و پديد آمدن افزارهاى نوين ، و مانند اينها - رو داده ، و در نتيجهء آنها دولتهاى بزرگ و نيرومندى پيدا شده بود . كشور ايران از آن تكانها و ديگرگونيها بىبهره و ناآگاه مانده ، و راستى آنست كه نه پادشاهان قاجارى ، و نه سرجنبانان توده ، از آن تكان و ديگرگونيها سر در نمىآوردند ، و ناآگاهانه با شيوه كهن خود بسر ميبردند .
نتيجه آن بود كه دو دولت نيرومند و بزرگ و بيدارى ، يكى در شمال ايران ، و ديگرى در جنوب آن پيدا شده ، و ايران ناتوان و ناآگاه در ميان آنان ماند ، و راستى آنكه براى چنان زمانى پادشاهان كم‌جربزهء قاجارى شاينده سررشته‌دارى نبودند .
اينان از پيش‌آمدها چيزى ياد نگرفتند . شكستهاى پياپى فتحعليشاه در برابر روس و شكستهاى محمد شاه و ناصر الدينشاه در برابر انگليس بايران زيان بسيار رسانيد ، و از بزرگى آن بسيار كاست ، ولى پادشاهان قاجارى و تودهء ايرانيان را بيدار نگردانيد .