درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٢

متعلّق خمس چيست ؟

و غنايم جنگى يكى از موارد آن است . ولى اهل سنّت خمس را مخصوص غنايم جنگى مىدانند ، استدلال آنان اين است كه چون آيه در مورد غنايم جنگى نازل شده است ، به آن اختصاص دارد ، ولى اين استدلال از دو نظر قابل مناقشه است :

1 . در لغت عرب به هرچيزى كه انسان به دست مىآورد ، غنيمت گفته مىشود . و به غنايم جنگى اختصاص ندارد ، ابن منظور در لسان العرب مىگويد :

« الغنم الفوز بالشيء من غير مشقّة » « 1 » ؛ غنيمت چيزى است كه انسان بدون مشقّت به دست مىآورد .

در حديث آمده است : « الرهن لمن رهنه ، له غنمه و عليه غرمه » ؛ رهن از آن راهن است ، غنيمت و غرامتش به او بازمىگردد .

ابن اثير در شرح اين حديث گفته است : « مقصود از غنم ، افزايش و رشد و بالا رفتن قيمت آن است . « 2 »

قرآن كريم نعمت‌هاى بهشتى را به عنوان غنايم دانسته مىفرمايد : فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثِيرَةٌ « 3 » ؛ نزد خداوند پاداش‌هاى فراوانى است .

از نصوص ياد شده به دست مىآيد كه غنيمت از نظر معنا و مفهوم به آنچه در جنگ به دست مىآيد اختصاص ندارد ، و روشن است كه مورد نزول آيه‌ى كريمه دليل بر تخصيص حكم به آن مورد نيست .

( 1 ) . لسان العرب ، كلمه‌ى غنم . ( 2 ) . النهاية : 3 / 391 . ( 3 ) . نساء / 94 .