درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و تفكّر عقلى
ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ . « 1 »
اين روش‌هاى سه‌گانه ، همگى ، عقلى و فكرى است ، ولى از نظر سطح و مرتبه‌ى تعقل و تفكر متفاوتند ، موعظه‌ى حسنه در نازل‌ترين سطح ، جدل در سطح متوسط ، و حكمت در مرتبه‌ى عالى تفكر و تعقل قرار دارد . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، در زمينه‌ى عقايد اسلامى ، از همه‌ى اين روش‌ها بهره گرفته است . گذشته از آيات قرآن كه نمونه‌هايى از اين روش‌ها را بيان كرده است ، در كتاب‌هاى حديث و تاريخ اسلام نيز نمونه‌هاى ديگر از آن نقل شده است :
1 . يكى از علماى يهود نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمد و دو پرسش ذيل را مطرح كرد :
الف ) خداوند كجاست ؟ ب ) خداوند چگونه است ؟
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در پاسخ او فرمود :
الف ) خداوند مكان خاصى ندارد ، زيرا محدود نيست ، پس او در هر مكانى هست .
ب ) خداوند را نمىتوان به كيفيت وصف كرد ، زيرا كيفيت آفريده‌ى خداوند است ، و خداوند به صفات آفريده‌هايش وصف نمىشود . « 2 »
2 . يكى ديگر از علماى يهود پرسش‌هايى را از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پرسيد و آن حضرت به آنها پاسخ داد :
الف ) از چه راهى وجود خدا را اثبات مىكنيم ؟
پاسخ : از راه آيات و نشانه‌هاى او . ( برهان انّى )
( 1 ) . نحل / 125 . ( 2 ) . توحيد صدوق ، ص 310 ، باب 44 ، حديث 1 .