تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي ) — الصفحة ٢٠
3 . اعيان الشيعة
امين است . كتاب اعيان الشيعة ، همان‌طور كه از نامش پيداست ، كتابى است كه زندگىنامه و شرح‌حال بزرگان شيعه را بيان مىكند . اين كتاب داراى 3 مقدمه است ؛ مقدمه نخست روش نگارش نويسنده را توضيح مىدهد . در آغاز اين مقدمه آمده است : « فى ذكر طريقتنا فى هذا الكتاب و هى امور . . . » يعنى در ذكر روش ما در اين كتاب كه عبارت از موارد زير است . . . بعد در 14 بخش روش نگارش خود را مفصلا توضيح مىدهد .
اما مقدمه دوم درباره تاريخ عمومى تشيّع است كه از 12 بحث تشكيل يافته است ، مقدمه سوم دربارهء مصادر و منابع كتاب است :
بحث اول : معنى و مفهوم شيعه ، ساير اصطلاحهاى شيعه ، نقد نظريه نويسندگان اهل سنت دربارهء فرق شيعه .
بحث دوم : ظهور شيعه و انتشار آن ، شيعه در ميان صحابه ، صحابيان شيعى ، ازدياد شيعه .
بحث سوم : اشاره به بعضى از ظلم‌هايى كه بر اهل بيت عليهم السّلام و شيعيان آنها روا شده است .
بحث چهارم : برخورد غيرمنصفانه با شيعيان اهل بيت عليهم السّلام .
بحث پنجم : حمله‌هاى پىدرپى بر اهل بيت عليهم السّلام .
بحث ششم : وجود افترائهاى زياد بر شيعه و خلاصه عقايد شيعه جعفريه دوازده امامى .
بحث هفتم : اسباب انتشار تشيّع در سرزمين‌هاى اسلامى .
بحث هشتم : فضيلت اهل بيت عليهم السّلام و خدمت‌هاى آنان به اسلام .
بحث نهم : در عقايد شيعه اماميه .
بحث دهم : در اشاره به علما و شعرا و ادبا و نويسندگان شيعه و نوشته‌هاى آنها .
بحث يازدهم : وزرا ، امرا ، قضات و نقيبان از شيعه .
بحث دوازدهم : ذكر شهرهاى شيعه‌نشين . « 1 »
سخن در مورد اهميت و اعتبار و ارزش كتاب اعيان الشيعة ، آن‌چنان‌كه بايد از عهده ما خارج است ؛ زيرا اين كتاب دريايى از معارف و آگاهىهاى تاريخى است كه نمىتوانيم به عمق آن برسيم يا بر آن چيرگى يابيم يا آن را بسنجيم و اندازه‌گيرى كنيم ، بلكه به اندازه توانمان مىتوانيم از آن بچشيم و بهره‌مند شويم ، شيوايى قلم ، عمق مطالب ، ورود به مباحث ، تقسيم مباحث ، ترتيب منطقى و . . . از امتيازهاى آن است .
( 1 ) . امين سيد محسن . اعيان الشيعة ، دار التعارف للمطبوعات ، بيروت ، ( بىتا ) ، ج 1 ، ص 18 - 209 .