تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — الصفحة ٧٠
پيدايش ماد مستقل و دولت‌هاى مادى
آشور و مانا به سال 616 ق . م . از بابليها شكست خوردند ، دولت ماد به متصرفات آشور حمله كرد ( و احتمالا در اينجا مانا را به تبعيت خود درآورد ) ؛ ديرى نپائيد ارتش‌هاى ماد وارد آراپاخ ( نزديك كركوك امروزى ) شدند و پس از آن به خاك اصلى آشوريها هجوم بردند و تا آشورا رسيدند و اين مركز مهم باستانى را به تصرف درآوردند ( 614 ق . م . ) .
كياكسار در آشورا با نابو پالاساز ملاقات كرد و با او پيمان اتحاد بست ، براى استوارى اين پيمان قرار شد وليعهد بابل با شاهزاده خانم ماد ازدواج كند .
دولت آشور كوشش به پايدارى كرد ، اما سرنوشت « كنام شير » كه طى قرنها انگيزهء هراس مردم ستم‌ديده خاور نزديك شده بود تعيين گرديد . به سال 612 ق . م . مادها ( و شايد حتى اسكيف‌ها ) و بابليها دوباره به آشور هجوم بردند و تا پايتخت آندولت پيش راندند . در اوت 612 ق . م . نينوا پس از حملهء بىامان و نبردهاى خيابانى بيرحمانه ، سقوط كرد . پادشاه آشور به نام سين شاريشكون كشته شد ، اشراف آشور را سر بريدند ، بسيارى از ساكنان را به بردگى بردند ، خود نينوا را ويران كردند .
در سالهاى بعد به سركوبى آشوريهائيكه شمال غربى بين النهرين را با كمك مصريان نگاهداشته بودند پرداختند . به سال 605 ق . م . بابليها باقيماندهء ارتش آشورى و سربازان فرعون نخو را از سوريه و فلسطين بيرون راندند . پادشاه بابل قسمتى از سرزمين‌هاى آشوريان را به تملك خود درآورد . مناطق شمال شرقى كشور آشور نصيب مادها شد ، در همان سال مادها ، اورارت را تصرف كردند .
هم‌اكنون قلمرو دولت ماد شامل « شاه‌نشين » هاى اورارت ، مانا و اسكيف بود ، اين شاه‌نشين‌ها به سال 593 خودمختارى به‌دست آوردند اما اين خودمختارى هم ديرى نپائيد و به زودى از ميان رفت ، به سال 590 ق . م . جنگ ميان دولت ماد و ليدى آغاز گرديد - اين كشور در آنزمان مهمترين دولت‌هاى باختر آسياى صغير به‌شمار مىرفت .
جنگ ميان اين دو كشور در 28 مه 585 ق . م . هنگام كسوف خورشيد پايان يافت .
براى استوارى صلح بين دو پادشاه ، پسر كياكسار به نام آستياژ با دختر پادشاه ليدى ازدواج كرد . مرز دو دولت به‌طور ثابت رودخانه گاليس ( قزل ايرماق ) تعيين گرديد . قسمت شمال شرقى آسياى صغير به دولت ماد واگذار شد ، اين قسمت پايگاه كيمريتزها بود كه در جنگ ربع سوم قرن هفتم ق . م . به ويرانى گرائيد .
نسبت به قلمرو دولت ماد در خاور اسناد معتبرى در دست نيست . احتمالا حدود مرزهاى اين دولت در آن سو ، باختر آسياى ميانه و افغانستان بوده ، اما به مارگيان ( منطقهء مرو ) نمىرسيد ، چون مناطق شرقىتر را هخامنشيان در تصرف داشتند :
به‌طور كلى و به‌ويژه در مناطق دوردست ، استانهاى تابعهء دولت ماد مانند پيش به