تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي ) — الصفحة ٥١٥
فصل دهم هنرهاى ايران در دورهء صفويان
رابينسون كه اين نسخه را منتشر كرده معتقد است كه كل نگاره‌هاى 107 تائى آن نشان مىدهد كه صادقىبيك براى ارضاى خود آنها را نقاشى كرده است . ولى اين امر را نمىتوانم بپذيرم ، چون به نظر نمىرسد كه همه آنها از رشحه قلم هنرمند واحدى تراويده باشد ، بلكه بيشتر به نظر مىرسد كه اين اثر اهدائيه‌اى باشد كه شاگردان هنرمندى به استادشان تقديم كرده‌اند . ولش در بررسى اخير خود راجع‌به زندگى و آثار صادقىبيك ، ابراز مىدارد كه شاه عباس بلافاصله پس از جلوس به تخت شاهى در سال 1587 م . او را به رياست كتابخانه منصوب كرده است ( نه در سال 1596 م .
كه تاكنون تصور مىرفت ) و اين انتصاب نيز مدّت‌دار بوده است . بهرحال تذهيب اين نسخه ، درخشانى آكادميك اثر را در دهه پسين سده دهم / شانزدهم در قزوين پايتخت صفوى نشان مىدهد . ضمنا نگاره‌ها با اينكه از نظر كيفى يكسان نيستند ، ولى همه گرايشهاى موجود در مكتب اين زمان را تصوير مىكنند ؛ باستانگرايى نسخه‌هاى مستقيم سبك متأخر تيمورى در هرات ، رئاليسمى كه تاحدودى با سبك معاصر مغولان در دربار اكبر ارتباط دارد و سبكى جديد كه وارد دربار شاه عباس شده ، همه به نحواحسن شيوه‌پردازى و با رنگ‌آميزى غنى اجرا شده است . ساير خصوصيات اين نگاره‌ها عبارتند از : چشمه‌هاى جوشان ، ابرهاى رنگين ، درختان پرسايه و گياهان كه به دست باد سپرده شده‌اند . اكثر نگاره‌ها از حاشيه جانبى صفحه بيرون خزيده‌اند و از اين نظر شبيه نگاره‌هاى شاهنامه كتابخانه چستربيتى هستند .
حتى در سالهاى پايانى قرن دهم / شانزدهم ، گاهى بعضى از نسخه‌ها مصور شده كه از نظر احساسى و بداعت اهميت دارند نظير چهار نگارهاى كه در اين زمان به منطق الطير سال 1483 م .
قبل از اينكه شاه عباس اول آن‌را در سال 1607 ، به خانقاه شيخ صفى در اردبيل اهداء كند ، افزوده شده است ( امروزه در موزه متروپوليتن است « 1 » ) . اين نسخه قبل از افزوده شدن نگارهاى مزبور ، داراى عنوانى تذهيب‌كارىشده و با امضاى زين العابدين بود ، نظير قطعه شاهنامه‌اى كه در بالا ذكرش گذشت . به‌علاوه بين اين دو گروه از نگاره‌ها رابطه‌اى ديگر نيز موجود است . يك رشته از تصاوير متأخر منطق الطير كه بسيار چشمگير هم هستند « مجمع مرغان » را نشان مىدهد كه شكارچىاى با تفنگ فتيله‌اى در تپه‌هاى صخره‌اى نظاره‌گر آنهاست . اين نگاره حاوى امضاى حبيب اللّه است ، نقاشى كه گفته شده در بين سالهاى 1596 م . و 1606 م . از شهر قم براى كار در كارگاه سلطنتى اصفهان استخدام شده است ؛ اين نگاره همچنين به‌عنوان يك عنصر چشمگير ،
( 1 ) - گروبه ، منطق الطير : نگاره‌هاى سده هفدهم در MMAB ، جلد 25 ( 1967 م . ) صص 47 - 339 . سويتوچوفسكى ، « پسزمينه تاريخى » ، صص 72 - 39 ؛ درجايىكه موضوعات اين نگاره‌ها را شناسائى كرده است .