تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٨١
فصل پنجم علوم ايران در روزگار صفويان
فصل پنجم علوم ايران در روزگار صفويان
فصل پنجم علوم ايران در روزگار صفويان
سر ژان شاردن كه يكى از سياحان نام‌آور اروپا در روزگار صفويان است از زبان يك نفر ايرانى مىنويسد : « ترديدى نيست كه مبدأ و منشأ علم از مشرق زمين است ؛ كسى كه در هيچ‌چيزى ترديد نكند درصدد تحقيق آن برنمىآيد ؛ و آنكه آزمايش نكند چيزى را كشف نمىكند و كسى كه به اكتشاف نپردازد كور است و كور مىماند . » « 1 » و سپس مطالب خود را ادامه و دستاوردهاى علمى ايرانيان و چينيان را در رديف اروپائيان قرار مىدهد و گفتارش را با اين عبارت زينت مىبخشد كه بعضى از قضايا و قواعدى كه در غرب نو و تازه به حساب مىآيد در كتب گذشته ايرانيان و اعراب پيدا مىشود . امّا شاردن در ابراز اين مطالب بيشتر تحت‌تأثير ميراث گذشته بوده ، چون علوم اسلامى كه عناصر ايرانى در آن دست بالائى داشتند ، باوجود دانشمندانى چون ابن سينا ، بيرونى ، عمر خيام ، خوارزمى و طوسى به اوج خود رسيد و اين علوم جز ايام تيموريان يعنى زمان الغ بيك و مكتب او كه فعاليتى بسزا يافت ، بعدها به قهقرا رفت و افول كرد . فقط در طب دستاوردهايى جديد حاصل آمد .
باوجوداين چندين عامل مؤثر به اين دوره از تاريخ علم اهميت ويژه‌اى بخشيده است . ايران كانون كشفيات اصيل نبود ، بلكه مكانى براى مبادله افكار و انديشه‌ها برشمرده مىشد . كشمكش طولانى و تلخ شاهان صفوى و تركان عثمانى موجب علاقه به تكنولوژى و فن‌آورى شد چون سپاهيان شاه فاقد اسلحه سنگين بودند ، و لذا ايرانيان با سفيران كشورهاى متعدد اروپائى آشنا شدند و آنتونى شرلى از طرف شاه عباس اول مأمور ايجاد ارتباط با ممالك مسيحى گرديد ؛ اين
( 1 ) - شاردن ، جلد 4 ، ص 197 .