آشنايى با تاريخ تمدن اسلامى ( فارسي ) — الصفحة ٩٤

فصل پنجم : بازرگانى در تمدن اسلامى

اين دوره از رونق تجارت اعراب ، درست مطابق با دوران شكوفايى تمدن اسلامى است ؛ و فصل حاضر بر آن است تا زواياى گوناگون اين بحث را بيشتر بكاود و جايگاه بازرگانى را در تمدن اسلامى روشن گرداند .

اما عناوين در نظر گرفته شده براى اين درس به شرح ذيل است :

- موقعيت بازرگانى سرزمينهاى اسلامى

- آغاز رونق تجارت

- جادهء ابريشم

- كانونهاى عمدهء بازرگانى

- بازرگانى خارجى ( هندوستان ، چين ، آفريقا ، اروپا )

- بازار

- پول

- دورنماى آينده

1 . موقعيت بازرگانى سرزمينهاى اسلامى

حوزهء تمدن اسلامى سرزمينهايى از سه قارهء آسيا ، آفريقا و اروپا را با مركزيت خاور ميانه تشكيل مىداد و از چنان موقعيتى جغرافيايى برخوردار بود كه پيش از اختراع كشتيهاى اقيانوس‌پيما و نيز داير شدن راههاى هوايى در دوره‌هاى متأخر ، همهء راههاى بازرگانى عمدهء جهان در اين حوزه قرار داشته است . گرچه اين قلمرو گسترده گاه زير سلطهء رژيمهاى سياسى گوناگون و در مواردى متخاصم قرار داشت ، اما يگانگى اعتقادى بازرگانان عاملى بود كه آنان را به يكديگر پيوند مىداد و رابطهء داد و ستد را تسهيل مىكرد .

در دوران اوج تمدن اسلامى ، اتباع واحدهاى گوناگون سياسى گذشته به قلمروى يگانه تعلق پيدا كردند و امكان يافتند تا ضمن تحكيم روابط تجارى ميان يكديگر و نيز استفاده از تجربيات تمدنىشان ، با ملتهاى همجوار مناسباتى تازه برقرار سازند . اينك علاوه بر راهها ، بخشى از بازارهاى پيشين نيز در قلمرو اسلامى قرار گرفته بود ؛ و به اين ترتيب امر بازرگانى امنيت و تضمين بيشترى يافت .