آشنايى با تاريخ تمدن اسلامى ( فارسي ) — الصفحة ٣٢

فصل اول : دانش در تمدن اسلامى

يَشْفَعُ يَوْمَ القِيامَةِ ثَلاثَةٌ : الأَنْبِياءُ ، ثُمَّ الْعُلَماءُ ، ثُمَّ الشُّهَداءُ . « 1 »

روز قيامت سه گروه شفاعت مىكنند : پيامبران ، سپس عالمان ، سپس شهيدان .

مَنْ خَرَجَ فى طَلَبِ الْعِلمِ فَهُوَ فى سَبيلِ اللَّهِ حتَّى يَرْجِعَ . « 2 »

هر كس در جست‌وجوى دانش بيرون رود ، در راه خداوند است تا بازگردد .

انَّ الْمَلائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَها لِطالِبِ الْعِلْمِ رِضًى بِما يَصْنَعُ . « 3 »

فرشتگان به خاطر رضايت از كار جويندهء دانش براى او بال خويش را مىگسترانند .

مَنْ سَلكَ طَريقاً يَلْتَمِسُ بِهِ عِلْماً سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طريقاً إِلَى الْجَنَّةِ . « 4 »

هر كس در جست‌وجوى دانشى راهى را بپيمايد ، خداوند راهى را به سوى بهشت برايش هموار گرداند .

أَلْعالِمُ وَالمُتَعَلِّمُ شَريكانِ فِى الْأَجْرِ وَ لا خَيْرَ فِى سائِر النَّاسِ . « 5 »

عالم و دانشجو در پاداش سهيم‌اند و در ديگر مردم خيرى نيست .

اين توجه به دانش و دانشمندان موجب گرديد كه دانش در جامعهء اسلامى همگانى شود ، مردم سخت به دنبال علم باشند و نسبت به دانشمندان با ديدهء احترام بنگرند .

3 . هدفهاى علمى و آموزشى در تمدن اسلامى

با توجه به ارزش والاى دانش و جايگاه والاى دانشمندان در اسلام ، اينك اين پرسش مطرح است كه علوم ارزشمند مورد نظر اسلام كدام است ؟ آيا اين علوم منحصر به علوم دينى است و يا آنكه دانشهاى غير دينى را نيز دربرمىگيرد ؟ در پاسخ به اين پرسش با نظر به آيه‌هاى قرآنى و روايتهاى پيامبر ( ص ) و امامان ( ع ) و نيز سيرهء دانشمندان مسلمان و تلقى آنان از دانش در دوران تمدن اسلامى حقايق زير در خور ذكر است :

( 1 ) . همان ، ص 16 ( 2 ) . همان ، ص 21 ( 3 ) . همان ، ص 20 ( 4 ) . همان ، ص 21 ( 5 ) . همان ، ص 22