تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام ( ويژه علوم پزشكى ) ( فارسي ) — الصفحة ٤١
بغداد
بيت‌الحكمه است . اين كتابخانه را هارون الرشيد پنجمين خليفه عباسى بنا كرد و سپس همهء كتاب‌هايى كه در طب و علوم از زبان‌هاى ديگر به عربى ترجمه شده بود ، در آنجا گردآورد . دربيت‌الحكمه ، مجلسى براى ترجمه ، نسخه‌بردارى ، تدريس ، تأليف و تحقيق احداث شده بودكه در آن ، نسخه‌برداران در مكان‌هاى ويژهء خود مىنشستند و نسخه‌هايى از كتاب رارونويسى مىكردند .
مترجمان ، مؤلفان و مطالعه‌كنندگان نيز به امور مربوط به خود مىپرداختند . يكى از نسخه‌برداران بيت‌الحكمه ، علان شعوبى است كه براى رشيد و مأمون و برامكه نساخى مىكرد . از جمله كسانى كه براى مطالعه يا تأليف به اين كتابخانه رفت‌وآمد داشتند ، مىتوان به محمدبن موسىالخوارزمى منجم ، يحيىبن ابىمنصور الموصلى ( يكى از رَصَدسازان ايام مأمون ) ، فضل‌بن نوبخت منجم و بنىشاكر اشاره كرد . « 1 » بيت‌الحكمه سرپرستى نيز داشته كه او را « صاحب بيت‌الحكمه » مىخواندند . گفتنى است مشهورترين مدير بيت‌الحكمه ، سهل‌بن هارون فارسى بوده است .
وظايف اين كتابخانه را مىتوان چنين برشمرد :
1 . جمع‌آورى و حفظ كتاب‌هاى سلطنتى و ساير آثار ارزشمند آن زمان كه مهم‌ترين وظيفه آن نيز به‌شمار مىرفت ؛
2 . ترجمه آثار باارزش به زبان عربى براى منصور و جانشينان او ؛
3 . فراهم‌نمودن محيط مناسب براى دانشمندان و دانش‌پژوهان مسلمان تا به فعاليت‌هاى فكرى و تجربى خود بپردازند . « 2 »
مأمون خليفهء عباسى در راه گسترش علم يونانى - رومى ، در سال 215 هجرى نهادى را براى مطالعه و پژوهش در بغداد تأسيس كرد كه احتمال دارد به تقليد از كتابخانهء كهن اسكندريه بوده باشد . اين فعاليت علمى و دانش‌پژوهانه در تاريخ فكرى مسلمانان اهميتى بسزا دارد . « 3 »
( 1 ) . علىاصغر حلبى ، تاريخ تمدن در اسلام ، ص 417 و 418 . ( 2 ) . محمد مكى السباعى ، نقش كتابخانه‌هاى مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 134 . ( 3 ) . بنگريد به : هنرىاستيون لوكاس ، تاريخ تمدن از كهن‌ترين روزگار تا سدهء ما ، ص 434 و 435 .