تاريخ گيلان ( فارسى )
- المؤلف: ملا عبد الفتاح فومنى گيلانى
- الوفاة: قرن 11
- القسم: مصادر التاريخ والجغرافيا
- الناشر: بنياد فرهنگ ايران - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- مقدمه [ مصحح ]
- ارزش كتاب تاريخ گيلان ملا عبد الفتاح فومنى
- تاريخ گيلان فرهنگى از اصطلاحات حسابدارى است
- مصطلحات ادارى و ديوانى در اين كتاب فراوان است
- در تاريخ گيلان اصطلاحات محلى زيادى به كار رفته است
- نويسندهء تاريخ گيلان بعضى از آداب و رسوم را در كتاب خود آورده است
- نسخه‌هايى كه از تاريخ گيلان عبد الفتاح در دست است
- سرگذشت ملا عبد الفتاح فومنى مؤلف تاريخ گيلان
- [ مقدمه مؤلف ]
- فصل اوّل
- گفتار در بيان عروسى اميره دوباج و آوردن شاهزاده خير النساء بيگم را به گيلان
- گفتار در بيان عزيمت اميره دوباج والى بيه‌پس به درگاه شاه اسمعيل و موسوم شدن به لقب مظفر سلطان و بازآمدن به گيلان
- گفتار در بيان شكست كار و صدور آثار محنت و ادبار مظفر سلطان به جهت حق‌ناشناسى و مخالفت اميره حاتم روى نمودن
- گفتار در بيان تسلط و استيلاى اميره حاتم در مملكت بيه‌پس و گرفتار شدن او
- گفتار در بيان عزيمت مظفر سلطان به جانب شيروان و داخل شدن به قلعهء دربند و عاقبت كار او موافق تقدير ربانى
- گفتار در بيان احوال اميره سلطان محمد كهدم و پسرش اميره شهنشاه كه به هوس سلطنت بيه‌پس به خاك هلاكت افتادند
- گفتار در بيان عزيمت اميره شاهرخ به سلطنت گيلان بيه‌پس و خاتمت احوال حكومت او به جهت ميلان نفس
- گفتار در بيان مجملى از وقايع و سوانح حالات سلطان محمود خان ولد مظفر سلطان و آمدن او به گيلان و انقلاب دولت او به سبب خديعت احمد سلطان
- گفتار در بيان ولادت شاه جمشيد خان و تربيت و ترقى يافتن به درجهء [ سلطنت ] بيمن توجه شاه طهماسپ والى ايران
- گفتار در بيان گرفتارى خان احمد خان و انقلاب دولت او به تقدير ايزد سبحان
- گفتار در بيان آمدن خان احمد والى لاهجان به جانب فومن و معاودت نمودن او با چندين گونه حسرت و محن
- گفتار در بيان نهضت معصوم بيك وكيل شاه طهماسپ به جانب گيلان و گرفتار شدن خان احمد خان والى لاهجان و سپه‌سالاران او به تقدير ايزد سبحان
- گفتار در بيان فرستادن خان احمد خان به قلعهء قهقهه و از آنجا به صوب قلعهء اصطخر فارس و زمان توقف او در قلعهء مذكوره مدت ممتد دوازده سال كشيدن
- گفتار در بيان جلوس جمشيد خان به سلطنت گيلان
- گفتار در بيان عروسى كردن به گيلان و گيلانيان به جهت جمشيد خان به آوردن شاهزادهء بنت شاه طهماسپ « 1 »
- گفتار در بيان خروج اميره دوباج ثانى در ولايت لشته‌نشا و لاهجان و مآل حال او به تقدير قادر يزدان
- گفتار در بيان انحراف مزاج شاه جمشيد خان با احمد سلطان و منكوب شدن او به سعايت مفسدان و معاندان به مقتضاى گردش آسمان
- گفتار در بيان استخلاص خان احمد خان از زندان اصطخر فارس و بيان احوال و شرح مآل به طريق اجمال به حسب تقدير قادر ذو الجلال و مهيمن متعال .
- گفتار در بيان وكالت [ كامران ميرزا ] و شهادت يافتن جمشيد خان به سبب مكر و خديعت و تسلط و تخلف قرابهادر و كامران بىايمان
- مضمون رقم سلطان محمد خدابنده كه به كامران ميرزاى كهد مىنوشته بعد از واقعهء هائله
- بيضاى رقم ديگر كه در باب ميرزا كامران به خان احمد خان رقمى « 3 » فرموده بودند . معامله‌شناسان دانستى كه ثبت آن بىموقع نخواهد بود
- رقعهء خان احمد خان به كامران بىفرمان
- گفتار در بيان خروج شيرزاد ماكلوانى « 1 » و به قتل رسيدن جمعى از قاتلان شاه جمشيد خان مرحوم
- گفتار در بيان آمدن سليمان خان بيگلربيگى شيروان به جانب گيلان حسب الاستدعاى قرابهادر و كامران
- جنگ كردن شيرزاده ماكلوانى با سليمان بيگلربيگى شيروان و كشته شدن او به تقدير و قضاى آسمان
- گفتار در بيان ارادت نمودن كامران ميرزا به تسخير ولايت لاهجان و به قتل رسيدن او در كوچسفهان به حسب تقدير آسمان
- گفتار در بيان سلطنت محمد امين خان ابن شاه جمشيد خان و زمان وكالت آقا محمد سلطان و مآل حال ايشان
- گفتار در بيان قتل آقا محمد سلطان
- گفتار در بيان ياغى شدن سپه‌سالار رستم و به قتل رسيدن او از مخالفت لشكر و حشم .
- گفتار در بيان نبش قبر شاه جمشيد خان عليه الرحمة و الغفران و آوردن به رشت و دفن نمودن
- گفتار در آمدن على بيك سلطان به اتفاق لشكر اميرهء گسكر و به هزيمت رفتن ايشان و ظفر يافتن شيرزاد سلطان و باقى احوالات ايشان بدين شرح :
- گفتار در بيان عزيمت اميره سياوش خان كرت ديگر با على بيك سلطان به جانب پسيخان و هزيمت نمودن شيرزاد سلطان
- گفتار در بيان آمدن ابراهيم خان از عراق « 1 » بصوب لاهجان و زمان وكالت شيرزاد سلطان
- گفتار در بيان لشكر آوردن شيرزاد سلطان مرتبهء ثانى از لاهجان و رسيدن على بيك سلطان و شيرزاد سلطان به هم‌ديگر در كنار رودخانهء پسيخان و جنگ نمودن به مقتضاى گردش آسمان
- گفتار در بيان عزيمت ملك عنايت به ماسوله به فرمودهء خان احمد خان والى لاهجان به آوردن محمد امين خان از قصبهء ماسوله به ييلاق ديلمان پوشيده و پنهان
- گفتار در بيان مخالفت كه شيرزاد سلطان از خان احمد خان والى لاهجان ديده و گردن از طوق متابعت او به ضرورت كشيده
- گفتار در بيان توسل نمودن شيرزاد سلطان به اميره حمزه خان حاكم آستارا و ايلچى فرستادن شيرزاد سلطان و معاهده نمودن امير حمزه خان و مآل حال ايشان
- گفتار در بيان بدعهدى و پيمان‌شكنى اميره حمزه خان بىايمان و به قتل رسيدن شيرزاد سلطان به سبب مخاصمت و معاندت اميره سياوش خان و مآل حال ايشان به حسب تقدير آسمان
- گفتار در بيان آمدن محمد امين خان از لاهجان به قصبهء خشك بجار كوچسفهان و وكيل شدن شاهملك سلطان و شرح وقايع و سوانح زمان ايشان
- فصل دوّم
- گفتار در بيان سانحات و واقعات فترات گيلانات و استيصال سلاطين سابقه و قديمى آنجا به طريق اجمال مرقوم قلم وقايع رقم مىگردد منه الاعانة و التوفيق و اللّه يهدى الى سوآء الطريق
- گفتار در بيان فرستادن شاه عباس به خواستگارى صبيه خان احمد خان به ديلمان و ابا و امتناع نمودن خان احمد خان و عاقبت احوال او به عون عنايت قادر ذو الجلال .
- گفتار در بيان توجه فرهاد خان به تسخير ولايت بيه‌پيش و به هزيمت رفتن خان احمد خان والى لاهجان به اتفاق محمد امين خان فرزند شاه جمشيد خان به صوب خطه شيروان به فرمان قادر مستعان
- گفتار در بيان مخالفت اميره حمزه خان حاكم آستارا به سبب عداوت فرهاد خان و رفتن حسين خان شاملو به صوب قلعهء شيندان و متوجه شدن امير حمزه خان به جانب الكاى شيروان
- گفتار در بيان به قتل رسيدن شاه ملك سلطان و آغاز مخالفت و ياغى شدن على خان به مقتضاى گردش آسمان
- گفتار در بيان آمدن فرهاد خان به اتفاق اكابر و اعيان لاهجان به مملكت بيه‌پس و گرفتار شدن على خان از سوء تدبير و عدم كاردانى و متابعت هواى نفسانى .
- گفتار در بيان ياغىگرى و درآمدن على خان به جنگل زرمخ و تنيان به حسب تقدير آسمان
- گفتار در بيان عزيمت فرهاد خان به موضع تنيان و اسير شدن على خان و ساير مخالفان بىاستعمال آلات حرب و چوب و سيف و سنان .
- گفتار در بيان آمدن ذو الفقار خان به موضع تنيان و توجه نمودن به جانب ماسال و گرفتار شدن پسران اميرهء گسكر
- گفتار در بيان فرستادن خواندگار روم به ولايت شيروان به طلب خان احمد خان والى لاهجان و محمد امين خان پسر شاه جمشيد خان و روانه شدن ايشان در صحبت حسن پاشاى بيگلر بيگى شيروان و مآل حال و خاتمت احوال ايشان .
- گفتار در بيان ياغى شدن طالش كولى و سرداران و به قتل رسيدن مير عباس سلطان چپك حرام نمك به سبب مخالفت ايشان به حسب ادوار دوران
- گفتار در بيان مخالفت و عصيان اهالى لشته‌نشا و مآل سرداران جنگ اثر .
- گفتار در بيان شمه‌اى از حالات گيلانات و معاشرات ايشان با رعايا و متوطنان و خاتمت كار ايشان
- گفتار در بيان آمدن بهزاد بيك به وزارت قصبهء فومن و قصبهء مذكوره را به زيور عدالت آراستن .
- گفتار در بيان عزيمت ميرزاى عالميان به وزارت ملك خراسان و خاتمت حال او به تقدير قادر مستعان .
- گفتار در بيان وزارت مرحوم بهزاد بيك و حادثات و سوانحى كه در ايام وزارت او روى نمود به فرمان حىّ ودود .
- گفتار در بيان طلبيدن سيصد نفر لئام گيلانات از شاه عباس در ييلاق سلطانيه و بردن بهزاد بيك ايشان را از سلطانيه به اردبيل
- گفتار در بيان سبب جلاى وطن چپك و اژدر از لشته‌نشا .
- گفتار در بيان رفتن بهزاد بيك به قراباغ بواسطهء تنقيح محاسبات و آمدن مراد پاشا سردار روم به جانب آذربايجان و مراجعت نمودن بهزاد بيك به وزارت گيلانات .
- گفتار در ذكر نهضت شاه عباس به جانب گيلانات و معزول شدن بهزاد بيك از مهمات و معاملات .
- گفتار در بيان نهضت شاه عباس از مازندران به فرضهء رودسر و گرفتارى بهزاد بيك و عاملان او بواسطهء اقدام شور و شر
- گفتار در بيان مناظرهء بهزاد بيك و خواجه فصيح در ولايت گرجستان و از نظر افتادن ايشان حسب الفرمان
- گفتار در بيان وزارت اصلان بيك و وقوع حالات و سنوح واقعات كه در زمان او روى نمود .
- گفتار در بيان كشته شدن شاه ملك كلانتر كوچسفهان در اوان داروغگى گيو بيك گرجى كه داماد اصلان بيك بود .
- گفتار در بيان وزارت ميرزا اسماعيل ولد مرحوم اصلان بيك و كشته شدن ملا محمد خشك‌بجارى در نهايت ذلت و خوارى .
- گفتار در بيان احوال كامران تولمى و نوازش يافتن مشاراليه از شاه عباس
- گفتار در بيان حال خواجه مسيح بىوفا وزير خان احمد خان
- مقالهء اول در بيان حال و شرح مآل امير حمزه خان طالش و فرزندان مشار اليه .
- مقالهء دوم در بيان ياغى شدن ملك جهانگير ولد ملك سلطان محمد رستمدارى و مآل حال او به تقدير حضرت بارى
- مقالهء سيم در بيان ابتلاى بو سعيد ميرفومنى و فرج بعد شدت او به موجب تقدير قادر غنى
- مقالهء چهارم در بيان ياغى شدن مير حاتم سپه‌سالار شفت از على خان و مآل حال او بطريق استحسان
- گفتار در بيان ظهور و خروج كالنجار سلطان پسر شاه جمشيد خان ملقب به عادلشاه و به اعتقاد طوايف عراقيان و قزلباش غريب شاه و مآل حال او و متابعان از گردش دوران
- گفتار در بيان عزيمت عادلشاه و سلطان ابو سعيد چپك و عنايت خان به اتفاق لشكر و عسكر به جانب فومن و بىنيل مقصود مراجعت نمودن .
- گفتار در بيان عزيمت سارو خان حاكم آستارا و گرگين سلطان حاكم گسكر به واسطهء دفع ارباب شور و شر
- گفتار در بيان نهضت عادلشاه به جانب لاهجان و به قتل رسيدن ملا على كامى به چندين گونه محنت و ناكامى
- گفتار در بيان نهضت عادلشاه به طرف تنكابن و هزيمت نمودن او از صدمت حيدر سلطان حاكم ولايت مذكور و معاودت نمودن به جانب لشته‌نشا بىنيل مدعا
- گفتار در بيان سپه‌سالار ساختن شاه صفى سارو خان تالش را جهت جنگ عادلشاه در گيلان
- گفتار در بيان عزيمت خوانين به طرف كوچسفهان و هزيمت يافتن مخالفان و به قتل رسيدن ايشان از ابتداى بازار كوچسفهان تا قصبهء لشته‌نشا به موجب تقدير آسمان
- فهرست‌ها
- موارد اختلاف متن كتاب حاضر با نسخهء تاريخ گيلان عبد الفتاح فومنى متعلق به كتابخانهء ملى ملك به شمارهء 4167 ( شماره نخست نمودار صفحات در چاپ حاضر است و شماره بعدى سطرها )
- تصحيحات - تعليقات - استدراكات
- فهرست نامهاى كسان و جايها و خاندانها
- « آ »
- « الف »
- « ب »
- « پ »
- « ت »
- « ج »
- « چ »
- « ح »
- « خ »
- « د »
- « ذ »
- « ر »
- « ز »
- « س »
- « ش »
- « ص »
- « ض »
- « ط »
- « ع »
- « غ »
- « ف »
- « ق »
- « ك »
- « گ »
- « ل »
- « م »
- « ن »
- « و »
- « ه »
- « ى »
- منابع تاريخ و جغرافياى ايران