مخازن التعليم ( فارسى )
- المؤلف: محمد صادق على خان
- الوفاة: قرن 13
- القسم: الطب
- الناشر: مطبع فاروقي - دهلي
فهرس الكتاب
- [ ديباچه ]
- [ مقدمه ]
- منزل اوّل در قواعد
- ميل در معرفت طب
- طب
- علمى و عملى
- رفيق اوّل در قواعد جزء علمى
- طريق اول در امور طبعى
- فرسخ اوّل در اركان
- اول نار
- دوم هوا
- سوم ماء
- چهارم ارض
- فرسخ دوم در مزاج
- يكى معتدل مزاجى
- دوم خارج ازين اعتدال
- فرسخ سوم در اخلاط
- اول در معده
- دوم در جگر
- سوم در عروق
- چهارم در اعضا
- كيموس
- اول دم
- دوم بلغم
- سوم صفرا
- چهارم سودا
- خون طبعى
- يكى آنكه سرخرنگ بود
- دويم آنكه بوى متعفن و بوى ترش و مانند آن ندارد
- سيوم آنكه معتدل القوام باشد
- چهارم آنكه شديد الحلاوت باشد
- غير طبعى
- يكى آنكه طعم او مائل بشيرينى باشد و او قريب الاستحاله بود به خون
- دويم آنكه معتدل القوام بود
- غير طبعى من جهت طعم چهار است
- حلو
- مالح
- حامض
- عفص
- تفه
- فرسخ چهارم در اعضا
- دو قسم است 1 مفرد و 2 مركب
- اعضاء رئيسه
- اول قلب
- دويم دماغ
- سيوم كبد
- فرسخ پنجم در ارواح
- فرسخ ششم در قوى
- بر سه قسمست طبعى و نفسانى و حيوانى
- طبعى بر دو قسم است
- يكى آنكه متصرف باشد در غذا بالقوة القريبة بفعل برائ بقاء شخص
- دوم آنكه متصرف باشد برائ بقاء نوع
- اما قوت نفسانى دو قسمست محركه و مدركه
- و قوت حيوانى
- فرسخ هفتم در افعال
- يكى مفرد و او آنكه تمام شود بيك قوت مانند جذب و امساك
- دوم مركب و او آنست كه تمام شود به دو قوت
- طريق دوم در احوال بدن انسان و آن دو است
- صحت
- مرض
- و ضرر فعل بر سه قسم است تغير و نقصان و بطلان
- مرض بر دو قسمست
- مفرد
- 1 حار 2 بارد 3 رطب 4 يابس
- مركب
- 1 حار رطب 2 حار يابس 3 بارد رطب 4 بارد يابس
- امراض تركيب نيز چهار قسم است
- 1 امراض خلقت و 2 امراض مقدار و 3 امراض حدد و 4 امراض وضع
- امراض خلقت نيز چهار قسم است
- يكى امراض شكل
- دوم امراض مجارى
- سوم امراض تجاويف
- چهارم امراض سطوح
- امراض مقدار دو قسمست
- يكى آنكه زياده شود عضو مانند عظم زبان
- دوم آنكه كم شود مانند هزال مفرط
- امراض عدد نيز دو قسم است
- يكى آنكه زياده شود عضو
- دوم آنكه بنقصان باشد
- امراض وضع
- تفرق اتصال
- خدش
- جراحت
- قرحه
- اما مرض مركب
- طريق سوم در اسباب
- بادى گويند
- واصله گويند
- و اسباب بادى صحت
- و اسباب بادى مرض
- و اسباب ضرورى
- يكى هوا
- دوم از سته ضروريه ماكول و مشروبست
- سوم از سته ضروريه حركت و سكون بدنى
- چهارم از سته ضروريه حركت و سكون نفسانىست
- پنجم از سته ضروريه نوم و يقظه است
- ششم از سته ضروريه استفراغ و احتباسست
- اما اسباب غير ضرورى كه مضاد طبيعت نيست مانند اندفان و تمرغ در رمل نافع است استسقاء و ترهل را و مانند ماليدن روغنهاى
- و اما اسباب مضاد مجرائ طبعى
- و اسبابى كه به نسبت اسباب مذكوره جزئيهاند
- بعضى از ان مسخناند مانند حركت بدنى و نفسانى غير مفرط و استعمال ادويه و اغذيه مسخنه از داخل و خارج
- و بعضى مبرداند و آن كل مسخناتاند
- و بعضى مرطباند مانند
- و بعضى مجففاند مانند استعمال محللات بافراط از داخل و خارج و بند نمودن غذا از
- مفسدات شكل منحصرست در سه قسم
- يكى آنكه از قبل ولادت در اصل خلقت باشد مانند راس مسقّط
- دوم آنكه وقت ولادت بود مانند آنكه طفل از رحم بر شكل طبعى خارج نشود
- سوم آنكه بعد ولادت باشد مانند فساد شكل كه بوقت غندق
- طريق چهارم در دلائل و او آنست كه دليل گرفته شود به او بر حالت بدن انسان بعضى علامات
- علامات امزجه ده اجناساند
- يكى ماخوذ از ملمس است
- دوم ماخوذ از لحم و سمين و شحم كثرت لحم دلالت كند بر حرارت و رطوبت
- سوم شعرست كثرت و غلطت و جعودت
- چهارم لون بدنست
- پنجم هيئت اعضا است وسعت صدر و عروق و ظهور آن و عظم نبض و اطراف و ظهور مفاصل دلالت بر حرارت
- ششم كيفيت انفعال اعضاست سرعت انفعال از هر كيفيتى كه
- هفتم افعال كامل دلالت كند بر اعتدال و ناقص و باطل دلالت كند بر
- هشتم نوم و يقظه
- نهم فضول مندفعه
- دهم انفعالات نفسانى قوت و سرعت و كثرت دلالت بر حرارت كند و
- اما علامت امزجه مركبه
- امّا علامات امزجه عارضه
- و اما علامات امراض تركيب
- از علامات كليه
- و بول
- [ مبحث ] نبض
- و اجناس ادلّه نبض نه است
- جنس اول ماخوذ است از مقدار عرق و اقسام آن نه است
- طويل
- قصير
- معتدل
- عريض
- ضيق
- معتدل
- مشرف
- منخفص
- معتدل
- جنس دوم كيفيت قرع نبض و آن سه قسم است قوى و ضعيف و معتدل
- قوى
- ضعيف
- معتدل
- جنس سوم زمان حركت
- سريع
- بطى
- معتدل
- جنس چهارم قوام آله بود
- صلب
- ليّن
- معتدل
- جنس پنجم زمان سكون است
- متواتر
- متفاوت
- معتدل
- جنس ششم ملمس آله
- حار
- بارد
- معتدل
- جنس هفتم ماخوذ است از مقدار آنچه در آله بود از رطوبت
- ممتلى
- خالى
- معتدل
- جنس هشتم استوا در احوال آله
- مستوى
- مختلف
- جنس نهم وزن است و آن بر دو قسم است جيد الوزن و ردى الوزن
- جيد الوزن
- ردى الوزن
- يكى مجاوز الوزن
- دوم متباين الوزن
- سوم خارج الوزن
- و از انواع نبض مركب
- يكى از آن عظيم است و او آنست كه زياده باشد در طول و عرض شهوق
- دوم صغير و او مقابل عظيم است
- سوم معتدل و او متوسط بود
- چهارم غليظ و او آنست كه زياده باشد
- ششم معتدل و آن متوسط بود ميان هر دو اين
- هفتم منشارى است
- هشتم موجى و آن مشابه منشارى بود در اختلاف اجزا مگر آنكه ليّن بود گويا موجها است كه
- نهم ودديست ؟
- دهم نملى است و مشابهة دارد به دودى مگر آنكه اصغر و اشد تواتر و ضعف بود مانند حركت مورچه
- يازدهم ذنب الفار
- دوازدهم مسلى
- سيزدهم ذو الفتره و او
- چهاردهم واقع فى الوسط و او آنست كه حركت
- اجناس ادلّه او نزد شيخ بوعلى و ساير متاخرين
- جنس اوللونست و آن پنج قسم
- قسم اول اصفر
- قسم دوم احمر
- قسم سوم اخضر
- قسم چهارم اسود
- قسم پنجم ابيض
- جنس دوم قوام است
- جنس سيوم صفا و كدورت است
- جنس چهارم رايحه است
- جنس پنجم زبد است
- جنس ششم مقدار بول است
- جنس هفتم رسوب است
- در [ مبحث ] براز
- استدلال از ان به چند وجه كنند
- يكى لونست
- طبعى او خفيف النارية بود
- و شديد النارية
- قليل النارية
- دوم مقدار است
- قلت براز
- كثرت براز
- سوم قوام است
- و لزوجت براز
- و زبدى
- يابس
- رفيق دوم در قواعد جزء عملى بقول كلّى
- طريق اوّل در علم حفظ صحت
- فرسخ اوّل در تدبير ماكول
- فرسخ دوم در تدبير مشروب
- فرسخ سوم در تدبير حركت و سكون بدنيّين
- فرسخ چهارم در تدبير نوم و يقظه
- فرسخ پنجم در تدبير استفراغ و احتباس اگر طبيعت محتبس باشد
- حمام
- جماع
- فرسخ ششم در تدبير فصول اربعه
- ربيع
- و در صيف
- و در خريف
- و در شتا
- فرسخ هفتم در تدبير حوامل و وضع حمل و مولود و رضاع و مرضعه
- حوامل
- اما تدبير وضع حمل
- تدبير مولود
- اما تدبير رضاع و مرضعه
- فرسخ هشتم در بيان امراضى كه بصبيان اكثر عارض مىشوند
- عطسه متواتر
- عطاش
- اجتماع الماء فى الراس
- تشنج
- كثرت البكا
- التفزع فى النوم
- زكام و نزله
- حول
- زرقه
- احتباس الشئ فى مجرى الانف
- قلاع
- صرير الاسنان فى النوم
- لذع لثه
- استرخاى لهات
- سعال
- دبه ورم ريه
- فواق
- قى شديد
- اعتقال طبيعت
- مغص
- تولد ديدان
- خروج مقعد
- البول فى الفراش
- حميات
- جدرى و حصبه
- حميقا
- حمره
- سعفه
- فرسخ نهم در تدبير مسافران برّى و آن مشتمل بر شش محل است
- محل اول در تدبيرهاى مسافران بر طريق كلى
- محل دوم در تدبير مسافرى كه در گرما سفر كند
- محل سوم در تدبير مسافرى كه در سرما سفر كند
- محل چهارم در تدبير نگاهداشتن رنگ
- محل پنجم در تدبير بازداشتن مضرت آبهاى مختلفه
- محل ششم در بيان اشيائى كه مسافر را همراه داشتن بوقت سفر از واجبات است
- فرسخ دهم در تدبير مسافران دريا
- زورق اوّل در تدبير حفظ صحت و معالجه ايشان
- ساحل اوّل در تدبير علاجى كه مخصوص بايشان است
- ساحل دوم در تدبير غريق الماء
- زورق دوم در ذكر زهرهائ حيوانى كه مخصوص بدريااند
- طريق دوم در علم علاج
- فرسخ اول در تدبير
- فرسخ دوم در علاج بالدّوا
- قاعده اوّل در كيفيت اختيار دوا
- قاعده دوم در اختيار وزن دوا
- قاعده سوم قانون وقت است
- فائده اول
- فائده دوم در بيان قى
- فائده سيوم در بيان حقنه
- فرسخ سيوم در اعمال يد
- بيان اول در فصد
- بيان دوم در حجامت
- بيان سيوم در بيان علق
- منزل دوم در ادويه و اغذيه مفرده
- ميل بدانكه نزد اطبا دواى مفرد آن را گويند كه تركيب صناعى درو نباشد
- رفيق اوّل در احكام ادويه مفرده
- طريق اوّل كلام كلى در ادويه
- فرسخ اوّل در بيان درجه ادويه
- فرسخ دوم بدانكه مخفى نماند كه هر دوا دو مزاج دارد
- فرسخ سيوم در بيان فعل ادويه
- فرسخ چهارم در شناخت قوت ادويه
- طريق دوم در بيان خواص ادويه مفرده بحروف تهجى و آن متضمن بر بست و هفت فرسخ
- فرسخ اول در حرف الالف
- ابريسم
- اترج
- اجاص
- ارز
- اروى
- اسطوخودوس
- آس
- اسارون
- اسفاناخ
- اشنه
- افتيمون
- افسنتين
- افيون
- اقحوان
- اكليل الملك
- آملج
- انبرباريس
- آبنج
- انفخه
- انجبار
- انناس
- انيسون
- اهليلج اصفر
- اهليلج هندى
- اهليلج كابلى
- فرسخ دوم در حرف الباء
- بابونج
- بادرنجبويه
- بالنگو
- پرسياوشان
- بزرقطونا
- بسفايج
- بسباسه
- بسد
- بصل
- بطيخ
- بطيخ هندى
- بقله حامضه
- بقلة الحمقا
- بقله يمانيه
- بليلج
- بنفسج
- به ورق
- بوزيدان
- بهمن
- بهندى
- بيض
- پادزهر معدنى
- پادزهر حيوانى
- پپتيا
- پهالسه
- فرسخ سيوم در حرف التاء
- تانبول
- تربد
- ترنجبين
- ترمس
- تفاح
- تمر هندى
- توت
- تودرى
- تورئ
- تين
- فرسخ چهارم در حرف الثاء
- ثوم
- فرسخ پنجم در حرف الجيم التازى و الفارسى
- جدوار
- جرجير
- جزر
- جلنار
- خبطيانا
- جند
- جوز
- جوزبوا
- چائ خطائى
- چوب چينى
- فرسخ ششم در حرف الحاء
- حب النيل
- حب بلسان
- حجر الحيه
- حجر اليهود
- حسك
- حضض
- حلبه
- حلتيت
- حمص
- حماض
- حنظل
- حنا
- حنطه
- فرسخ هفتم در حرف الخاء
- خبازى
- خبه
- خردل
- خروع
- خس
- خشخاش
- خشخاش
- خصية الثعلب
- خطمى
- خل
- خلاف بلخى
- خمر
- خولنجان
- خوخ
- خيارشنبر
- فرسخ هشتم در حرف الدال
- دارصينى