وجوه قرآن ( فارسى )

• المؤلف: حبيش بن ابراهيم تفليسى
• الوفاة: 629
• القسم: مصادر التفسير عند السنة
• الناشر: دانشگاه تهران ، مؤسسه انتشارات و چاپ - ايران - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• پيش‌گفتار
• مقدّمه
• احوال و آثار مؤلف
• مراد از وجوه قرآن
• خصايص ادبى كتاب
• نسخهء كتاب
• مصنّف كتاب گويد
• وجوه قرآن
• متن كتاب
• حرف الف از كتاب وجوه قرآن
• آخرة - بدان كه آخرت در قرآن بر شش وجه باشد :
• وجه نخستين آخرت بمعنى رستخيز بود
• و وجه دوم آخرت بمعنى بهشت بود
• و وجه سيم آخرت بمعنى دوزخ بود خاص
• و وجه چهارم آخرت بمعنى گور بود
• و وجه پنجم آخرت بمعنى وعدهء پسين بود
• و وجه ششم آخرت بمعنى آن جهان بود
• آل - بدان كه آل در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين آل بمعنى گروه بود
• و وجه دوم آل بمعنى خاندان بود
• و وجه سيم آل بمعنى فرزندان بود
• آية - بدان كه آية در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين آية بمعنى عبرت بود
• و وجه دوم آية بمعنى نشان بود
• اثم - بدان كه اثم در قرآن بر هفت وجه باشد :
• وجه نخستين اثم بمعنى بىفرمانى كردن بود
• و وجه دوم اثم بمعنى گناه كردن بود
• و وجه سيم اثم بمعنى زنا بود در پنهان و آشكارا
• و وجه چهارم اثم بمعنى خطا بود
• و وجه پنجم اثم بمعنى شرك بود
• و وجه ششم اثم بمعنى مى بود در بعضى از قول مفسرّان
• و وجه هفتم اثم بمعنى عقوبت بود
• احد - بدان كه احد در قرآن برده وجه باشد :
• وجه نخستين احد بمعنى خدا بود
• و وجه دوم احد بمعنى پيغامبر بود
• و وجه سيم احد بمعنى زيد بود
• و وجه چهارم احد بمعنى بلال غلام ابو بكر بود
• و وجه پنجم احد بمعنى يكى بود از اصحاب الكهف نامش يمليخا
• و وجه ششم احد بمعنى دقيانوس بود
• و وجه هفتم احد بمعنى بت بود
• و وجه هشتم احد بمعنى يكى از كافران بود
• و وجه نهم أحد بمعنى يكى بود از مسلمانان
• و وجه دهم احد بمعنى اصطخرجنى بود
• احزاب - بدان كه احزاب در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين احزاب بمعنى كفار بنى اميه و بنى مغيره بود
• و وجه دوم احزاب بمعنى ترسايان نسطورى و ماريعقوبى و ملكايى باشد
• و وجه سيم احزاب بمعنى قوم نوح و قوم عاد و ثمود و قوم فرعون و قوم لوط و اصحاب ايكه بود يعنى قوم شعيب
• و وجه چهارم احزاب بمعنى قبيلهء ابو سفيان بود كه روز خندق با پيغامبر عليه السّلام كارزار همى كردند
• اخ - بدان كه اخ در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين اخ بمعنى برادر نسبى بود از مادر و پدر
• و وجه دوم اخ نه بمعنى برادر نسبى بود بلكه بمعنى خويشى و هم شهريى بود
• و وجه سيم اخ بمعنى برادر بود در شرك
• و وجه چهارم اخ بمعنى برادر بود در دين
• و وجه پنجم اخ بمعنى يار بود
• اخت - بدان كه اخت در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين اخت خواهر بود
• و وجه دوم اخت بمعنى مانند بود
• اخذ - بدان كه اخذ در قرآن بر شش وجه باشد :
• وجه نخستين اخذ بمعنى پذيرفتن بود
• و وجه دوم اخذ بمعنى بزندان كردن بود
• و وجه سيم اخذ بمعنى عذاب كردن بود
• و وجه چهارم اخذ بمعنى كشتن بود
• و وجه پنجم اخذ بمعنى ورده كردن بود
• و وجه ششم اخذ بمعنى فراگرفتن بود
• ادنى - بدان كه ادنى در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين ادنى بمعنى سزاوارتر بود
• و وجه دوم ادنى بمعنى كمتر بود
• و وجه سيم ادنى بمعنى نزديكتر بود
• اذان - بدان كه اذان در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين أذان بمعنى آگاهانيدن بود
• و وجه دوم اذان بمعنى كسى را آواز دادن بود
• اذن - بدان كه اذن در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين اذن بمعنى گوش بود
• و وجه دوم اذن بمعنى مردى بود كه هرچه بشنود قبول كند
• اذن - بدان كه اذن در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين اذن بمعنى گوش فراداشتن بود
• و وجه دوم اذن بمعنى دستورى دادن بود در چيزى
• و وجه سيم اذن بمعنى فرمان بود
• ارض - بدان كه ارض در قرآن بر هفت وجه باشد :
• وجه نخستين ارض بمعنى زمين بهشت بود خاص
• و وجه دوم ارض بمعنى زمين مكه بود خاص
• و وجه سيم ارض بمعنى زمين مدينه بود خاص
• و وجه چهارم ارض بمعنى زمين مصر بود خاصّ
• و وجه پنجم ارض بمعنى زمين اردن و فلسطين بود خاص
• و وجه ششم ارض بمعنى زمين اهل اسلام بود خاص
• و وجه هفتم ارض بمعنى جملهء زمين بود
• استضعاف - بدان كه استضعاف در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين استضعاف بمعنى خوار و زبون شدن بود
• و وجه دوم استضعاف بمعنى ضعيف شدن بود
• و وجه سيم استضعاف بمعنى عاجز شدن بود
• استطاعة - بدان كه استطاعة در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين استطاعة بمعنى توانگرى و بىنيازى بود
• و وجه دوم استطاعة بمعنى توانستن بود
• استغفار - بدان كه استغفار در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين استغفار بمعنى آمرزش خواستن بود از شرك
• و وجه دوم استغفار بمعنى آمرزش خواستن بود از گناه
• و وجه سيم استغفار بمعنى نماز كردن بود
• استواء - بدان كه استوا در قرآن بر شش وجه باشد :
• وجه نخستين استوا بمعنى برابر شدن بود
• و وجه دوم استوا بمعنى راست شدن بود
• و وجه سيم استوا بمعنى بتمامى جوانى رسيدن بود
• و وجه چهارم استوا بمعنى آهنگ كردن بود
• و وجه پنجم استوا بمعنى قرار گرفتن بود
• و وجه ششم استوا بمعنى مستولى شدن بود
• اسلام - بدان كه اسلام در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين اسلام بمعنى خالص كردن بود
• و وجه دوم اسلام بمعنى اقرار دادن بود به بندگى
• و وجه سيم اسلام بمعنى مسلمانى بود
• اشترا - بدان كه اشترا در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين اشترا بمعنى برگزيدن بود
• و وجه دوم اشترا بمعنى خريدن بود
• و وجه سيم اشترا بمعنى فروختن بود
• اصباح - بدان كه اصباح در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين اصباح بمعنى گشتن بود بوقت بامداد
• و وجه دوم اصباح بمعنى شدن بود
• اطمئنان - بدان كه اطمئنان در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين اطمئنان بمعنى آراميدن بود
• و وجه دوم اطمئنان بمعنى خشنود شدن بود
• و وجه سيم اطمئنان بمعنى ايستادن بود
• اظهار - بدان كه اظهار در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين اظهار بمعنى مطّلع گردانيدن بود
• و وجه دوم اظهار بمعنى آشكارا كردن بود
• و وجه سيم اظهار بمعنى به بالا برشدن بود
• و وجه چهارم اظهار بمعنى بلند گردانيدن بود
• و وجه پنجم اظهار بمعنى در نماز پيشين شدن بود
• اعتدا - بدان كه اعتدا در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين اعتدا بمعنى از حد درگذشتن بود
• و وجه دوم اعتدا بمعنى بيداد كردن بود
• أعمى - بدان‌كه اعمى در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين اعمى بمعنى نابينا بود
• و وجه دوم اعمى بمعنى نابينا بود به چشم
• و وجه سيم اعمى بمعنى نابينا بود بحجّت
• الّا - بدان‌كه إلّا در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين إلّا بمعنى مگر بود
• و وجه دوّم إلّا بمعنى خبر دادن بود از چيزى
• و وجه سيم إلّا بمعنى اگر نه بود
• و وجه چهارم إلّا بمعنى جز بود
• و وجه پنجم إلّا بمعنى لكنّ بود
• إلى - بدان‌كه الى در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين الى بمعنى با بود
• و وجه دوم الى بمعنى به بود
• و وجه سيم الف الى صله بود يعنى زيادت باشد
• و وجه چهارم الى بمعنى اضمارى باشد كه درو بود
• القا - بدان‌كه إلقا در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين إلقا بمعنى بيفگندن بود
• و وجه دوم إلقا بمعنى جواب باز دادن بود
• و وجه سيم إلقا بمعنى فروفرستادن بود
• امام - بدان‌كه امام در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين امام بمعنى پيش‌رو بود
• و وجه دوّم امام بمعنى نامه بود
• و وجه سيم امام بمعنى لوح محفوظ بود
• و وجه چهارم امام بمعنى تورية بود
• و وجه پنجم امام بمعنى راه روشن و پيدا بود
• امّة - بدان‌كه أمّة در قرآن بر نه وجه باشد :
• وجه نخستين أمّة بمعنى خويشان پدرى بود
• و وجه دوم أمّة بمعنى كيش بود
• و وجه سيم أمّة بمعنى سالها بود
• و وجه چهارم أمّة بمعنى هنگام بود
• و وجه پنجم أمّة بمعنى قوم بود
• و وجه ششم أمة بمعنى پيش‌رو و يگانه بود در دانش
• و وجه هفتم أمّة بمعنى امة محمد بود خاصّ
• و وجه هشتم أمة بمعنى آن كافران بود كه بروزگار پيغامبر ما بودند
• و وجه نهم أمّة بمعنى خلق بود
• امر - بدان‌كه امر در قرآن بر چهارده وجه باشد :
• وجه نخستين امر بمعنى دين بود
• و وجه دوم امر بمعنى وحى بود
• و وجه سيم امر بمعنى قضا بود
• و وجه چهارم امر بمعنى كار و فرمان بود
• و وجه پنجم امر بمعنى عذاب بود
• و وجه ششم امر بمعنى مرگ بود
• و وجه هفتم امر بمعنى رستخيز بود
• و وجه هشتم امر بمعنى گناه بود
• و وجه نهم امر بمعنى عيسى بود
• و وجه دهم امر بمعنى كشتن بود در جنگ بدر
• و وجه يازدهم امر بمعنى كشتن بنى قريظه بود ، و ايشان قبيله‌اى بودند از عرب ،
• و وجه دوازدهم امر بمعنى گشادن مكه بود
• و وجه سيزدهم امر بمعنى يارى كردن بود
• و وجه چهاردهم امر بمعنى گفتن بود
• ام - بدان‌كه أم در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين أم بمعنى نه كه بود
• و وجه دوم ام بمعنى يا بود
• و وجه سيم ميم ام صله بود يعنى زيادت باشد
• أمّ - بدان‌كه أمّ در قرآن بر چهار وجه باشد .
• وجه نخستين أمّ بمعنى مادر بود
• و وجه دوم أمّ بمعنى آرامگاه بود
• و وجه سيم أمّ بمعنى لوح محفوظ بود
• و وجه چهارم أمّ بمعنى هر آيتى بود كه محكم است از آيات شرايع و فرايض و غير آن كه حكم آن بنگردد
• إناث - بدان‌كه إناث در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين إناث بمعنى ماديان بود
• و وجه دوم إناث بمعنى بتان بود
• إنشا - بدان‌كه إنشا در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين إنشا بمعنى آفريدن بود
• و وجه دوم إنشا بمعنى پروردن بود
• و وجه سيم إنشا بمعنى ابتدا كردن بود
• أنّى - بدان‌كه أنّى در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين أنّى بمعنى چون بود
• و وجه دوم أنّى بمعنى از كجا بود
• إن - بدان‌كه إن در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين إن بمعنى چون بود
• و وجه دوم إن بمعنى نيست بود
• و وجه سيم إن بمعنى بدرستى بود
• و وجه چهارم إن بمعنى اگر بود
• اهل - بدان كه اهل در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين اهل بمعنى زن مرد بود
• و وجه دوم اهل بمعنى خاندان بود
• و وجه سيم اهل بمعنى مردم كتابى و شهرى بود و آنچه بدين ماند .
• و وجه چهارم أهل بمعنى خويشاوندان بود
• و وجه پنجم أهل بمعنى سزاوار بود
• أو - بدان‌كه أو در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين أو بمعنى نه كه بود
• و وجه دوم أو بمعنى يا بود
• و وجه سيم الف أو صله بود يعنى زيادت باشد
• أوّل - بدان‌كه اوّل در قرآن بر هفت وجه باشد :
• وجه نخستين أوّل بمعنى خداى عزّ و جل بود
• و وجه دوم أوّل بمعنى پيغامبر ما بود عليه السّلام
• و وجه سيم أوّل بمعنى ابراهيم خليل بود
• و وجه چهارم أوّل بمعنى موسى بود
• و وجه پنجم أوّل بمعنى سحرهء فرعون بود كه ايمان آوردند
• و وجه ششم أوّل بمعنى نخستين كسى بود كه در اسلام كافر شد
• و وجه هفتم أوّل بمعنى خانهء كعبه بود
• إيمان - بدان‌كه إيمان در قرآن بر شش وجه باشد :
• وجه نخستين إيمان بمعنى ايمن گردانيدن بود
• و وجه دوم إيمان بمعنى ظاهر اسلام بود به زبان نه بدل
• و وجه سيم إيمان بمعنى راست‌گوى داشتن بود بدل و به زبان
• و وجه چهارم إيمان بمعنى شريعت بود
• و وجه پنجم إيمان بمعنى نماز كردن بود سوى بيت المقدّس
• و وجه ششم إيمان بمعنى توحيد بود
• حرف بى از كتاب وجوه قرآن
• بأس - بدان‌كه بأس در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين بأس بمعنى عذاب بود
• و وجه دوم بأس بمعنى كارزار بود
• و وجه سيم بأس بمعنى قحط و سختى بود
• باطل - بدان‌كه باطل در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين باطل بمعنى باطل كردن بود
• و وجه دوم باطل بمعنى دروغ گفتن بود
• و وجه سيم باطل بمعنى بيداد كردن بود
• و وجه چهارم باطل بمعنى شرك بود
• برزخ - بدان‌كه برزخ در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين برزخ بمعنى روزگار بود
• و وجه دوم برزخ بمعنى حجابى بود ميان دو چيز
• برّ - بدان‌كه برّ در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين برّ بمعنى رحم پيوستن بود
• و وجه دوم برّ بمعنى طاعت كردن بود
• و وجه سيم برّ بمعنى پرهيزكارى بود
• برهان - بدان‌كه برهان در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين برهان بمعنى حجّت بود
• و وجه دوم برهان بمعنى نشان بود
• بشر - بدان‌كه بشر در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين بشر بمعنى آدم بود
• و وجه دوم بشر بمعنى آدمى بود
• و وجه سيم بشر بمعنى آدميان بود
• و وجه چهارم بشر بمعنى بيرون پوستهاى سر مردم بود
• بصير - بدان‌كه بصير در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين بصير بمعنى بينا بود
• و وجه دوم بصير بمعنى بينا بود به چشم
• و وجه سيم بصير بمعنى بينا بود بحجّت
• بطش - بدان‌كه بطش در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين بطش بمعنى عقوبت كردن بود
• و وجه دوم بطش بمعنى قوّت بود
• بعل - بدان‌كه بعل در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين بعل بمعنى شوهر بود
• و وجه دوم بعل بمعنى نام بتى بود
• بغى - بدان‌كه بغى در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين بغى بمعنى بيداد كردن بود
• و وجه دوم بغى بمعنى بىفرمانى كردن بود
• و وجه سيم بغى بمعنى حسد بردن بود
• و وجه چهارم بغى بمعنى پليدكارى كردن بود
• بلاء - بدان‌كه بلا در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين بلا بمعنى آزمايش بود
• و وجه دوم بلا بمعنى نعمت بود
• و وجه سيم بلا بمعنى محنت بود
• بلد - بدان‌كه بلد در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين بلد بمعنى مكّة بود
• و وجه دوم بلد طيّب بمعنى زمين خوش بود
• و وجه سيم بلد ميّت بمعنى زمين خشك بود
• و وجه چهارم بلد بمعنى شهر بود و جمعش بلاد باشد
• بوء - بدان‌كه بوء در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين بوء بمعنى سزاوار شدن بود
• و وجه دوم بوء بمعنى فرود آمدن بود
• و وجه سيم بوء بمعنى جاى گرفتن بود
• و وجه چهارم بوء بمعنى بازگشتن بود
• حرف تى از كتاب وجوه قرآن
• تأويل - بدان‌كه تأويل در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين تأويل بمعنى بكناره رسيدن بود
• و وجه دوم تأويل بمعنى عاقبت بود كه خدا وعده كرد در قرآن از خير و شرّ
• و وجه سيم [ تأويل ] بمعنى خواب‌گزادن بود
• و وجه چهارم تأويل بمعنى درست بكردن بود
• و وجه پنجم تأويل بمعنى گونها بود
• تسبيح - بدان‌كه تسبيح در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين تسبيح بمعنى خداى را به پاكى ياد كردن بود
• و وجه دوم تسبيح بمعنى ان شاء اللّه گفتن بود
• تفصيل - بدان‌كه تفصيل در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين تفصيل بمعنى پيدا كردن بود
• و وجه دوم تفصيل بمعنى جدا كردن بود
• تقطيع - بدان‌كه تقطيع در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين تقطيع بمعنى بريدن بود
• و وجه دوم تقطيع بمعنى پراگنده كردن بود
• تقوى - بدان كه تقوى در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين تقوى بمعنى ترسيدن بود
• و وجه دوم تقوى بمعنى پرستيدن بود
• و وجه سيم تقوى بمعنى بىفرمانى كردن بود
• و وجه چهارم تقوى بمعنى توحيد بود
• و وجه پنجم تقوى بمعنى اخلاص بود
• تلقّى - بدان‌كه تلقّى در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين تلقّى بمعنى پيش بازآمدن بود
• و وجه دوم تلقّى بمعنى چيزى فراگرفتن بود
• توفّى - بدان‌كه توفى در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين توفّى بمعنى فراگرفتن نفس بود
• و وجه دوم توفّى بمعنى برگرفتن عيسى بود از ميان جهودان و بردن وى به آسمان
• و وجه سيم توفّى بمعنى فراگرفتن روح و نفس بود بجملگى از تن بهنگام مرگ
• تولّى - بدان‌كه تولّى در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين تولّى بمعنى بازگشتن بود
• و وجه دوم تولّى بمعنى ناخواستن بود
• و وجه سيم تولّى بمعنى روى بگردانيدن بود
• و وجه چهارم تولّى بمعنى هزيمت شدن بود از صف كافر
• و وجه پنجم تولّى بمعنى به كار كسى برخاستن بود
• حرف ثى از كتاب وجوه قرآن
• ثقيل - بدان‌كه جمع ثقيل أثقال بود چنان كه شريف و أشراف و او در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين أثقال بمعنى بارهاى گران بود
• و وجه دوم أثقال بمعنى زادهاى سفر بود
• و وجه سيم أثقال بمعنى گنجها و مردگان بود
• ثياب - بدان‌كه ثياب در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين ثياب جامها بود
• و وجه دوم ثياب بمعنى دل بود
• حرف جيم از كتاب وجوه قرآن
• جار - بدان كه جار در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين جار بمعنى همسايه بود
• و وجه دوم جار بمعنى يار بود
• جبّار - بدان‌كه جبّار در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين جبّار بمعنى خداى بود
• و وجه دوم جبّار كشنده بود بناحقّ
• و وجه سيم جبّار بمعنى گردن‌كش بود
• و وجه چهارم جبّار بمعنى بزرگ تن و قوى بود
• جدال - بدان‌كه جدال در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين جدال بمعنى خصومت كردن بود
• و وجه دوم جدال بمعنى با كسى كاويدن و ستيهيدن بود
• جعل - بدان‌كه جعل در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين جعل بمعنى آفريدن بود
• و وجه دوم جعل بمعنى كردن بود
• و وجه سيم جعل بمعنى نام نهادن بود
• و وجه چهارم جعل بمعنى نشان دادن بود
• جنب - بدان‌كه جنب در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين جنب پهلو بود
• و وجه دوم جنب بمعنى سفر بود
• و وجه سيم جنب بمعنى فرمان بود
• جنة - بدان‌كه جنّه در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين جنّة بمعنى پريان بود
• و وجه دوم جنّة بمعنى ديوانگى بود
• جهاد - بدان‌كه جهاد در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين جهاد بگفتار بود
• و وجه دوم جهاد به عمل و كردار بود
• و وجه سيم جهاد بمعنى غزا كردن بود
• حرف حى از كتاب وجوه قرآن .
• حاجة - بدان كه حاجت در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين حاجت بمعنى خشم و كينه بود
• و وجه دوم حاجت بمعنى اندر بايست بود
• حبل - بدان كه حبل در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين حبل بمعنى رسن بود
• و وجه دوم حبل بمعنى پيمان و نامه بود
• و وجه سيم حبل بمعنى امان بود
• و وجه چهارم حبل الوريد رگ گردن بود
• حجر - بدان كه حجر در قرآن بر پنج وجه باشد :
• وجه نخستين حجر بمعنى ديار ثمود بود
• و وجه دوم حجر بمعنى حرام بود
• و وجه سيم حجر بمعنى حجاب بود
• و وجه چهارم حجر بمعنى عقل بود
• و وجه پنجم حجر بمعنى كنار بود و جمعش حجور باشد
• حديد - بدان كه حديد در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين حديد بمعنى بينايى تيز بود
• و وجه دوم حديد بمعنى آهن بود
• حرب - بدان كه حرب در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين حرب بمعنى كارزار بود
• و وجه دوم حرب بمعنى كفر بود
• حرث - بدان‌كه حرث در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين حرث بمعنى كشت‌زار بود
• و وجه دوم حرث بمعنى مزد بود
• و وجه سيم حرث بمعنى فرجهاى زنان بود
• حرج - بدان‌كه حرج در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين حرج بمعنى شكّ بود
• و وجه دوم حرج بمعنى تنگى بود
• و وجه سيم حرج بمعنى بزه بود
• حساب - بدان‌كه حساب در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين حساب بمعنى شمار بود
• و وجه دوم حساب بمعنى پاداش بود
• و وجه سيم حساب بمعنى بسيار بود
• حسبان - بدان‌كه حسبان در قرآن بر دو وجه باشد :
• وجه نخستين حسبان بمعنى شمار كردن بود
• و وجه دوم حسبان بمعنى آتش بود كه از ابر بيوفتد
• حسّ - بدان‌كه حسّ در قرآن بر چهار وجه باشد :
• وجه نخستين حسّ بمعنى ديدن و دريافتن بود
• و وجه دوم حسّ بمعنى واجستن بود
• و وجه سيم حسّ بمعنى آواز بود
• و وجه چهارم حسّ بمعنى زود كشتن بود
• حسنا - بدان‌كه حسنا در قرآن بر سه وجه باشد :
• وجه نخستين حسنا بمعنى حقّا بود
• و وجه دوم حسنا بمعنى محتسبا باشد ، يعنى برشمار آورده و مزد جسته
• و وجه سيم حسنا بمعنى بهشت بود
• حسنة - بدان‌كه حسنة در قرآن بر شش وجه باشد :
• وجه نخستين حسنة بمعنى نصرت و غنيمت بود
• و وجه دوم حسنة بمعنى توحيد بود