يادگار ( در دانش پزشكى و داروسازى ) ( فارسى )

• المؤلف: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
• الوفاة: 531
• القسم: الطب
• الناشر: دانشگاه تهران ، مؤسسه مطالعات اسلامى - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• مجموعهء تاريخ علوم در اسلام
• پيشگفتار
• [ مقدمة الكتاب ]
• فهرست [ كتاب يادگار ] :
• [ بخش اول : فوايد علمى ]
• باب اول از بخش اول ، از فوايد علمى اندر آنكه سبب بيماريهاى مادّه « 1 » چند است و نشان هريك چيست .
• باب 2 - اندر فرقى ديگر كه ميان بيمارى كه از مادّه و امتلا بود و ميان بيمارى كه از خشكى و تهى شدن رگها بود
• باب 3 - اندر آنكه [ آ - 2 ] امتلا چند گونه بود .
• باب 4 - اندر نشانهايى كه خبر دهد از بيمارى كه خواهد بود .
• باب 5 - اندر نشانهاى نيك كه « 9 » اندر بيمارى دليل سلامت بود .
• باب 6 - اندر نشانهايى كه اندر پس بيمارى پديد آيد و نشان سلامتى بود :
• باب 7 - اندر نشانهاى بد كه در آخر بيمارى پديد آيد
• باب 8 - اندر تدبير تندرستان به غذا و بيماران به شربت ،
• باب 9 - اندر تدبير آب و شرابهاى بيماران و تندرستان .
• باب 10 - اندر تدبير باز داشتن مضرّت آبها .
• باب 11 - اندر تدبير كردن مسافران كه عزم سفر كرده‌اند « 6 »
• باب 12 - اندر ياد كردن شرابها .
• صفت سكنگبين ساده :
• صفت سكنگبين بزورى :
• صفت سكنگبين سفرجلى :
• صفت سكنگبين افتيمونى :
• صفت سكنگبين از جهت خداوند لقوه و فالج و صرع :
• صفت سكنگبين رمّانى از جهت خداوند تبهاى محرقه :
• صفت شراب انار از جهت خداوند معده گرم :
• صفت شراب ترشى ترنج از جهت معده و دل و جگر گرم :
• صفت شراب عنب الثّعلب از جهت جگر گرم و آماس كه اندر باطن بود .
• صفت شراب آلو از جهت مزاج گرم و طبع خشك :
• صفت شراب « 4 » آلوى ساده :
• صفت شراب خرماى هندى از جهت مزاج گرم و طبع خشك :
• صفت شراب موردانه از جهت خداوند اسهال :
• صفت شراب ميوه :
• صفت شراب افسنتين از جهت مزاج گرم :
• صفت شراب « 1 » انجير از جهت قولنج :
• صفت شراب صندل از جهت خداوند دل گرم و جگر گرم و خداوند تب محرقه :
• صفت شراب بنفشه از جهت خداوند سرفه و ذات الجنب :
• صفت شراب انار شيرين
• صفت شراب خشخاش از جهت خداوند سل :
• صفت ميپخته كه اندر اين شراب به كار آيد :
• صفت شراب كاكنج از جهت سوزش مثانه :
• صفت شراب زوفا از جهت خداوند سرفه و ضيق النّفس كه سبب آن نزلهء سرد « 7 » بود :
• صفت شراب « 2 » زوفا از جهت نزلهء گرم :
• صفت شراب افسنتين از جهت امتلاء معده [ آ - 8 ] و جگر و رگها :
• نسخهء ديگر كه بادهاى روده بشكند و قولنج را بگشايد :
• صفت ماء الاصول ساده :
• نقرس و اوجاع المفاصل :
• صفت جلاب ساده :
• صفت جلاب با افاويه :
• صفت ماء العسل :
• صفت شراب رمّانى نعنع « 5 » از جهت خداوند معده ضعيف :
• صفت ميبه :
• صفت شراب آبى :
• صفت شراب گل :
• صفت شراب سيب كه معده و دل ضعيف را موافق بود و « 2 » خفقان و تشنگى باز دارد :
• صفت شراب غوره كه تشنگى و لهيب « 3 » بنشاند :
• صفت شراب تربد مرطوب [ كه ] طبع را نرم دارد و موافق بود :
• صفت شراب « 5 » هليله « 6 » از جهت خداوند [ ب - 9 ] تب گرم و وجع المفاصل گرم را نافع بود و طبع را نرم دارد :
• صفت شراب « 1 » سكنگبين بزورى از جهت خداوندان درد سپرز :
• صفت شراب ريوند از جهت خداوند درد جگر و سپرز [ كه ] سدّه را بگشايد و طبع فرود دارد :
• صفت شراب عنّاب ، كه خداوند « 4 » ذات الرّيه گرم را سود دارد و اخلاط آن .
• صفت شراب لسان الثّور ، [ كه ] خداوند سودا را « 7 » موافق بود :
• صفت شراب عود ، معدهء سرد را سود دارد :
• باب 13 - اندر تدبير خواب و بيدارى :
• باب 14 - اندر تدبير رياضت :
• باب 15 - در تدبير داروى مسهل و پاك كردن تن از فزونىها به داروى مسهل و شياف و حقنه :
• صفت شياف [ الف - 12 ] از جهت محرور و خداوند تب :
• صفت شيافى كه قولنج بنشاند « 4 » :
• صفت انواع حقنه‌ها :
• صفت حقنهء نرم :
• صفت حقنهء تيز كه خلط از دماغ فرود آورد « 3 » و اندر سرسام سرد « 4 » و سكته و مانند آن « 5 »
• صفت حقنهء نرم :
• صفت حقنهء ديگر كه قولنج بادى و بلغمى را بگشايد :
• صفت حقنهء ديگر از جهت ريش روده :
• حقنهء ديگر از جهت آماس سرد اندر گرده :
• صفت نقيع هليله ، جهت « 9 » خداوند صداع گرم را سود دارد :
• صفت مطبوخ خيار شنبر كه اخلاط سوخته از تن پاك كند :
• صفت سكنگبين افتيمون كه در ماء الجبن به كار آيد :
• صفت مطبوخ افتيمون :
• صفت مطبوخ هليله :
• صفت مطبوخ هليله از جهت خداوند صفرا :
• صفت مطبوخى « 9 » كه نزلهء گرم را شايد :
• حبها ، حب بنفشه
• صفت حبّ الذّهب از جهت خداوند درد سر و درد چشم :
• صفت حب قوقايا از جهت خداوند درد چشم و درد سر و زكام و نزله بلغمى :
• صفت حب سورنجان از جهت خداوند نقرس و وجع المفاصل بلغمى :
• صفت حب منتن « 5 » از جهت خداوند فالج و لقوه و وجع المفاصل بلغمى را :
• صفت ايارج فيقرا :
• صفت حب شبيار « 9 » از جهت دماغ گرم :
• صفت حب لطيف از جهت خداوند نزلهء گرم :
• صفت معجون لوزى [ كه ] صفرا و بلغم « 2 » را فرود آرد :
• باب 16 - اندر تدبير قى كردن :
• باب 17 - اندر تدبير رگ زدن :
• بخش دوم اندر علاج بيماريها . . . . .
• باب اول - اندر سرسام و درد سر گرم :
• باب 2 - اندر سرسام سرد :
• باب 3 - اندر ماليخوليا و ديوانگى :
• صفت آن :
• صفت معجون مسهل نافع از بهر ماليخوليا :
• صفت مفرّح :
• صفت معجون نجاح ا ز نسخهء جمهور :
• باب 4 - اندر غفلت و فراموشكارى :
• صفت آن :
• باب 5 - اندر سكته :
• باب 6 - اندر صرع :
• باب 7 - اندر فالج و رعشه :
• صفت حب منتن « 6 » :
• باب 8 - اندر لقوه :
• صفت دارويى كه اندر بينى چكانند :
• باب 9 - اندر كابوس و سرگشتن :
• باب 10 - اندر علاج تشنّج و كزاز :
• باب 11 - اندر خدر :
• باب 12 - اندر علاج چشم يا رمد :
• صفت شياف ابيض :
• صفت « 7 » شياف احمر
• صفت ضمادى كه در اوّل رمد نافع بود :
• صفت ضمادى كه در آخر رمد نافع بود :
• صفت آن :
• باب « 3 » [ 13 ] اندر جوشش و خارش و برون خاستن چشم و پلك چشم برهم گرفتن . « 4 »
• صفت ضمادى كه خارش و سوزش پلك چشم و گوشه‌هاى چشم باز دارد :
• باب 13 - اندر بيماريهاى گوش .
• گرانى گوش
• باب 14 - اندر بيماريهاى بينى :
• نايافتن گند و بوى
• خون آمدن از بينى :
• باب 15 - در « 3 » بيماريهاى دهان و لب و زبان و دندان و حنجره و حلق .
• طرقيدن لب :
• دميدگى دهان :
• خون آمدن از بن دندان :
• سستى دندان :
• خورده شدن گوشت بن دندان :
• صفت معجونى « 7 » كه بوى دهان خوش دارد :
• سياهى دندان :
• صفت سنون بزرگ :
• آماس زبان
• گرانى زبان « 1 » :
• ضفدع « 3 »
• خناق
• باب 16 - در زكام و نزله و سرفه و ذات الجنب و ضيق النّفس و ذات الريه .
• زكام گرم :
• زكام سرد
• صفت معجون زوفا :
• صفت معجون قفى :
• صفت لعوق غاريقون :
• صفت لعوق تخم كتّان :
• صفت لعوق كرنب :
• صفت حبّ السّعال كه بلغم غليظ را برآرد :
• صفت « 6 » خون برآمدن به سرفه
• ضيق النّفس :
• ذات الجنب :
• صفت ضمادى كه شوصه و ذات الجنب را براند « 2 » و درد را ساكن كند :
• گرفتگى آواز :
• باب 17 - در « 6 » بيمارى دل :
• خفقان « 7 » گرم
• خفقان سرد :
• صفت انوش دارو « 8 » :
• صفت دواء المشك شيرين :
• صفت مفرّح معتدل :
• صفت مفرّح گرم :
• باب 18 - اندر بيمارى معده :
• درد « 1 » معده گرم
• بطلان شهوت طعام
• فواق امتلاجى :
• فواق غير امتلاجى :
• صفت سفوفى « 8 » كه منش گشتن و قى باز دارد :
• تشنگى به افراط
• صفت حبّى كه اندر دهان دارد تشنگى بنشاند :
• هيضه :
• آماس معده :
• باب 19 - اندر بيمارى « 10 » اسهال :
• اسهال بلغمى :
• سحج
• اسهال كبدى :
• صفت حبّى كه اسهال خون باز دارد :
• صفت حبّ اقاقيا به جهت اسهال و موى و غير آن و زحير « 1 » اقاقيا
• اسهال سوداوى :
• پيچيدن ناف
• باب 20 - اندر انواع قولنج و تولّد گرم قولنجى كه مادّه آن خلط سرد بود
• صفت فلونياى رومى :
• قولنج كه از خشكى ثفل بود
• ايلاوس
• صفت تمرى كه قولنج را و باز گرفتن كمر را بگشايد .
• صفت سفرجلى مسهل كه قولنج بگشايد و منش گشتن باز دارد .
• صفت سفرجلى مسهل تابستانى محرور را شايد بگيرند سقمونيا دو درم ،
• قولنج كه از آماس روده بود .
• قولنج دودى
• صفت اطريفل از جهت خداوند حبّ القرع بگيرند :
• باب 21 - اندر بيماريهاى مقعد : بيرون آمدن مقعد :
• خارش مقعد
• بواسير
• باد با سودا
• صفت حبّى كه نافع بود .
• باب 22 - اندر بيماريهاى جگر :
• صفت اثاناسياى « 2 » بزرگ بيمارى جگر و سپرز را كه از بلغم و سودا
• باب 23 - اندر بيماريهاى سپرز .
• باب 24 - اندر يرقان زرد : « 1 »
• باب 25 - اندر يرقان سياه :
• باب 26 - اندر انواع استسقا :
• باب 27 - اندر بيماريهاى گرده و مثانه
• آماس گرم اندر گرده :
• سوختن آب تاختن و بول خون .
• صفت قرص كهربا كه بول خون و قى خون و اسهال خون و بسيار آمدن خون حيض و بواسير باز دارد .
• صفت روغن سداب :
• صفت معجون حرّانى « 3 » كه اندر سلسل البول نافع است .
• دشوارى بيرون آمدن بول و بازگرفتن آن :
• : استسقا :
• صفت قرص طباشير :
• تولّد ريگ و سنگ اندر گرده و مثانه :
• باب 28 - در بيماريهايى كه مخصوص بود به مردان :
• آماس قضيب و خايه
• ريش قضيب خايه :
• خارش قضيب
• ضعيفى قوّت جماع
• باب 29 - اندر بيماريهايى كه مخصوص بود به زنان بسيارى خون حيض .
• باز ايستادن حيض پيش از وقت :
• اختناق الرّحم :
• دشوارى زادن :
• شير اندك :
• بسته شدن شير اندر پستان :
• بزرگ شدن پستان :
• سخت شدن پستان و غدودها پديد آمدن .
• باب 30 - اندر نقرس و اوجاع مفاصل .
• صفت مسهلى نافع اوجاع مفاصل صفراوى و بلغمى را :
• نقرس سرد و اوجاع مفاصل سرد :
• عرق النّسا
• دوالى
• بخش سوم در علاج تب و آبله و حصبه و اين دو باب است .
• باب اول - در انواع تبها و علاجهاى آن :
• تب دقّ « 3 »
• تب مطبقه
• تب محرقه :
• تب غبّ خالصه
• تب غبّ « 5 » خالصه و شطر الغبّ :
• تب بلغمى :
• تب ربع
• باب 2 - اندر آبله و حصبه .
• بخش چهارم - اندر آماسها و ريش‌ها و جراحتها و اين پانزده باب است .
• باب اول : اندر آماس گرم و سرد .
• باب دوم : اندر علاج « 6 » خوك
• صفت مرهم دياخليون :
• باب 3 - اندر طاعون و داخس و دمل و شرى
• باب 4 - اندر نمله و حمره و آتش پارسى « 4 » و گاورسه
• باب 5 - اندر گر و خارش و سعفه و شيرينه
• صفت قرص برمكى كه خداوند گر و خارش را سود دارد :
• باب 6 - اندر سوختگى آتش :
• باب 7 - اندر ريش بلخى و ريش پليد . « 1 »
• باب 8 - اندر جذام و عرق مدينى .
• بادشنام
• عرق مدينى
• باب 9 - اندر انگشت پاى كه در زمين آيد :
• باب 10 - اندر جراحت « 3 »
• صفت دارويى كه خون باز دارد :
• باب 11 - اندر خار و پيكان كه اندر « 3 » عضو بماند
• بخش پنجم در زينت و علاج زهرهاست « 5 » و اين سه باب است .
• باب اول - در شكستگى و كوفتگى و بيرون آمدن مفصل از جاى خويش .
• شكستن استخوان و بيرون آمدن اندامى از جاى خويشتن .
• باب 2 - اندر زينت داء الثّعلب « 7 » و ايارج و شحم حنظل و غاريقون
• سبوسه
• كلف
• بهق :
• برص :
• صفت طلا برص :
• رنگ روى روشن كردن :
• بوى عرق خوش كردن :
• بوى بغل كه ناخوش بود :
• ترقيدن پاشنه پاى :
• فربه كردن تن :
• صفت حسوى كه فربه كند :
• لاغرى تن
• باب 3 - اندر علاج زهرها
• صفت ترياقى كه مضرّت گزيدن حشرات زهرناك باز دارد
• گزيدن سگ ديوانه و غير آن
• گزيدن پشه
• فهرست نام و تعريف و توصيف بيمارىها
• آبله
• آبله زرد
• آبله سپيد
• آتش پارسى
• آروغ ترش
• آماس روده
• آماس زبان
• آماس سرد
• آماس قضيب
• آماس گرم
• ابطى
• استفراغ
• استسقا
• استسقاء زقّى
• استسقاء طبلى
• استسقاء لحمى
• اسهال
• اسهال دماغى
• اسهال صفراوى
• اسهال كبدى
• اوجاع المفاصل
• ايلاوس
• بادشام
• بادهاى سرد
• بثره
• برص
• بلغم زجاجى
• بلغم شور
• بلغم عفن
• بواسير
• بهق
• بيمارى بلغم
• بيمارى سپرز
• تب بلغمى
• تب ربع
• تب غبّ خالصه
• تب محرقه
• تب مطبقه
• تبهاى مركب
• ترقيدن پاشنه پاى
• تشنّج
• تشنّج خشك
• تشنگى دروغين
• ثؤلول
• جاسيبه
• جذام
• جرب
• حصبه
• حمره
• حمّى يوم
• خدر
• خفقان
• خفقان سرد
• خناق
• داحس
• داء الثعلب ( - موى گذاشتن ) يا درد روبا
• داء الفيل ( دردى كه ساق برآماسد )
• دشوارى زادن
• دمل
• ديوانگى
• ذات الجنب
• ذات الرّيه
• رعشه
• رمد
• ريش بلخى
• ريق
• زحير
• زكام سرد
• زكام گرم
• سبل
• سحج
• سدّه جگر
• سرسام
• سرسام خونى
• سرسام سرد
• سرسام و درد سر گرم
• سعفه ( - ريشى سر )
• سكته
• سلاق
• سلس البول
• سلعه
• شب كورى
• شرى ( - بشترم )
• شطر الغبّ
• شعيره
• شقاق
• شوصه ( - بادى كه در پهلو ايستد )
• شيرينه
• صداع
• ضفدع
• طاعون
• عرق النّسا
• عرق مدينى
• غبّ غير خالصه
• فالج
• فتق
• فواق ( - زغنك )
• فواق امتلاجى
• فواق غير امتلاجى
• قولنج
• كابوس ( - گران شدن اندام‌هاى مردم )
• كزاز
• كلف
• گاورسه
• گر
• لقوه
• مصروع
• ناسور
• نزله گرم
• نقرس بلغمى
• نمله
• وسواس و ماليخوليا Melancholia
• هيضه
• يرقان
• يرقان زرد
• يرقان سياه
• فهرست داروها و غذاهاى دارويى
• توضيحات و تعليقات
• آبكامه :
• آبى :
• آلو :
• آمله :
• آهك :
• ابريشم :
• ابهل :
• اترج :
• اثاناسيا :
• اذخر :