ميزان الطب ( فارسى )
- المؤلف: مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
- الوفاة: قرن 12
- القسم: الطب
- الناشر: مؤسسه فرهنگى سماء - قم
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- پيشگفتار
- دفاع از طب سنتى
- مقدمه :
- دفاع از طب سنتى
- علم جديد و طب سنتى
- تفاوتهاى اساسى ميان طب سنتى و جديد
- چرا احياى طب سنتى لازم است ؟
- چرا با طب سنتى مخالفت مىشود ؟
- از كجا بايد آغاز كرد ؟
- شرح حال نويسنده
- آثار طبّى نويسنده
- ميزان الطب
- چگونگى تصحيح كتاب
- مقالهء اوّل در علامات كيفيات چهارگانه ؛ يعنى حرارت و برودت و رطوبت و يبوست
- مقالهء دوم در بيان ادويهء مفرده و مركّبه حسب حاجت و اغذيهء مناسب حال
- فصل اوّل : در معدّلات
- ادويه‌اى كه جوش خون را بنشاند اين است :
- ادويه‌اى كه خون غليظ را اصلاح دهد :
- ادويه‌اى كه خون رقيق ؛ يعنى تُنُك را اعتدال دهد ؛
- امّا تغيير صفرا بر پنج گونه است :
- ادويهء مفردهء معدّلهء صفرا :
- ادويهء مركّبهء مشهوره كه در تعديل صفرا مخصوصند :
- ادويهء مفردهء معدّلهء بلغم :
- ادويهء مركّبهء معدّله :
- ادويهء مفردهء معدّلهء سودا :
- ادويهء مركّبهء معدّلهء سودا :
- شمومى كه بيماريهاى گرم را نفع دارد :
- شمومى كه بيماريهاى سرد را نفع دارد :
- سعوطى بارد كه امراض گرم و خشك دماغ را نفع دارد :
- سعوطى كه امراض سرد و تر دماغ را سود دارد :
- نفوخى كه مسكوت را به هوش آرد و سدهء دماغ را بگشايد :
- وجورى كه امّ الصبيان را نافع است :
- وجورى كه مصروع را به هوش آرد :
- سنونى كه ضعف دندان را نفع دارد :
- قطورى كه درد گوش را كه از گرمى باشد ، سود دهد :
- قطورى كه جراحت قضيب و سوزش بول را مفيد است :
- نطولى كه خواب آورد و سرسام گرم را نفع دهد :
- نطولى كه امراض سرد سر را نفع دهد :
- نطولى كه ريح را از عضوى به تحليل برد :
- كماد خشكى كه باد از عضو به تحليل برد :
- كماد ترى كه عضو را نرم كند و تسكين درد نمايد :
- بخورى كه مقوى ذهن و دماغ است و خفقان و غشى و ضعف حواس را نافع است :
- آبزنى كه خشكى بدن دور كند و تب دقّ را سود دهد :
- فصل دوم : در فصد .
- فصل سوم : در حجامت و ارسال عَلَق .
- فصل چهارم : در مُنْضِجات .
- منضج صفرا :
- منضج بلغم :
- منضج سودا :
- فصل پنجم : در مسهلات و مليّنات .
- مسهلات صفرا اين ادويه‌اند :
- مسهلات بلغم :
- مسهل مركّب كه اخراج بلغم نمايد :
- سفوفى كه بلغم برآرد :
- مسهلات سودا :
- مسهل مركّب كه اسهال سودا نمايد :
- فصل ششم : در مُقيّئات .
- مقيّىء اى كه صفرا را به قى رفع كند :
- مقيّىء اى كه بلغم بر آرد :
- مقيّىء اى كه سودا بر آرد :
- مقيّىء اى كه بلغم و صفرا برآورده :
- مقيّىء اى كه صفرا و سودا و بلغم برآرد :
- فصل هفتم : در مدرّات .
- مدرّات حارّه اين است :
- مدّرات معتدل :
- دوايى كه حيض را بگشايد :
- فصل هشتم : در مقوّيات اعضاى اربعه ؛
- مقوّيات دماغ :
- مقوّيات دل و مفرّحات آن :
- مقوّيات جگر :
- مقوّيات معده :
- فصل نهم : در اغذيه اى كه به مريضان توان داد ، حسب حاجت .
- مقاله سوم در بيان امراض و علاج آن
- باب اوّل در امراض رأس ؛ يعنى بيماريهاى سر
- فصل اوّل : در صُداع ؛
- فصل دوم : در سرسام ؛
- فصل سوم : در جمود .
- فصل چهارم : در سكته
- فصل پنجم : در سُبات .
- فصل ششم : در سَهَر ؛
- فصل هفتم : در سُبات سَهَرى .
- فصل هشتم : در كابوس .
- فصل نهم : در صرع .
- فصل دهم : صرعى كه اطفال را افتد ،
- فصل يازدهم : در ماليخوليا .
- فصل دوازدهم : در جنون ؛
- فصل سيزدهم : در سَدَر و دُوار .
- فصل چهاردهم : در نسيان ؛
- فصل پانزدهم : در فالج .
- فصل شانزدهم : در خَدَر .
- فصل هفدهم : در لقوه ؛
- فصل هيجدهم : در تشنّج ؛
- فصل نوزدهم : در تمدّد ؛
- فصل بيستم : در كُزاز ؛
- فصل بيست و يكم : در رعشه ؛
- فصل بيست و دوم : در اختلاج ؛
- فصل بيست و سوم : در لَوى كه وى را فيحدج نيز گويند .
- فصل بيست و چهارم : در حِسّ .
- فصل بيست و پنجم : در عِصابه .
- فصل بيست و ششم : در زُكام و نَزْله .
- باب دوم در امراض عين
- فصل اوّل : در رَمَد .
- فصل دوم : در طَرْفَه .
- فصل سوم : در ظُفره ؛
- فصل چهارم : در بياض .
- فصل پنجم : در سَبَل .
- فصل ششم : در انتفاخ ملتحمه ؛
- فصل هفتم : در حكّة الملتحمة ؛
- فصل هشتم : در توثهء ملتحمه .
- فصل نهم : در وَدْقَهء ملتحمه .
- فصل دهم : در دَمْعَه ؛
- فصل يازدهم : در حُرْقَت عين .
- فصل دوازدهم : در قَذى ؛
- فصل سيزدهم : در ضربه كه در چشم افتد ،
- فصل چهاردهم : در قرحهء عين .
- فصل پانزدهم : در كُمْنَه .
- فصل شانزدهم : در عَشا ؛
- فصل هفدهم : در جَهَر ؛
- فصل هيجدهم : در صداع حدقه و شقيقه عين .
- فصل نوزدهم : در جُحُوظ العين ؛
- فصل بيستم : در نُتُوء القرنية ؛
- فصل بيست و يكم : در بُثُور القرنية .
- فصل بيست و دوم : در مورسرج .
- فصل بيست و سوم : در حَوَل ؛
- فصل بيست و چهارم : در اتّساع و انتشار .
- فصل بيست و پنجم : در ضيق ؛
- فصل بيست و ششم : در تخيّلات ؛
- فصل بيست و هفتم : در نزول الماء ؛
- فصل بيست و هشتم : در سُدّهء عصبهء مجوّفه كه بى نزول الماء بود .
- فصل بيست و نهم : در زُرْقَه ؛
- فصل سىام : در ضعف بصر .
- فصل سى و يكم : در ذهاب بصر در جلوس مظلمه ؛
- فصل سى و دوم : در خَفَش ؛
- فصل سى و سوم : در قُمُور ؛
- فصل سى و چهارم : در سِلُ العين ؛
- فصل سى و پنجم : در بُغْضُ العين ؛
- باب سوم در امراض جَفْن و هُدْب
- فصل اوّل : در كُمْنَه پلك .
- فصل دوم : در استرخاء الجفن .
- فصل سوم : در التصاق الجفنين ؛
- فصل چهارم : در شَتَره ؛
- فصل پنجم : در شِرناق
- فصل ششم : در عقده
- فصل هفتم : در شَعْر منقلب و شَعْر زايد .
- فصل هشتم : در انتشار الاهْداب ؛
- فصل نهم : در بياض الاهْداب ؛
- فصل دهم : در جَرَب الاجْفان ؛
- فصل يازدهم : در برد .
- فصل دوازدهم : در صلابت جفن و غلظت آن .
- فصل سيزدهم : در سُلاق ؛ يعنى ستبر و سرخ شدن پلك ؛
- فصل چهاردهم : در قُمَّل الاجْفان ؛
- فصل پانزدهم : در شعيره
- فصل شانزدهم : در تُوثَةُ الاجْفان .
- فصل هفدهم : در تَحَجُّر جَفْن .
- فصل هيجدهم : در قُرُوحُ الْجَفْن .
- فصل نوزدهم : در تَهَبُّج اجفان ؛
- فصل بيستم : در ثُؤلُول پلك .
- فصل بيست و يكم : در شَرى كه بر پلك پديد آيد .
- فصل بيست و دوم : در نَمْلَهء پلك .
- فصل بيست و چهارم : در سَلْعَهء پلك .
- فصل بيست و پنجم : در زُرقت و خُضرت جفن ؛
- فصل بيست و ششم : در غُرْب ؛
- فصل بيست و هشتم : در غدّه ؛
- باب چهارم در امراض اذُن ؛ يعنى گوش
- فصل اوّل : در وَجَع الاذُن ؛
- فصل دوم : در ورم گوش .
- فصل سوم : در قرحهء گوش .
- فصل چهارم : در طَرَش و وُقْر و صَمَم .
- فصل پنجم : در دخول الحصاة ؛
- فصل ششم : در طَنين و دَوى .
- فصل هفتم : در انفجار الاذُن ؛
- فصل هشتم : در انكسار الاذُن ؛
- فصل نهم : در انقلاع الاذُن ؛
- فصل دهم : در قلاع الاذُن ؛
- فصل يازدهم : در حكّة الاذُن ؛
- فصل دوازدهم : در هَرَب الاذُن ؛
- باب پنجم در امراض انْف ؛ يعنى بينى
- فصل اوّل : در خشم ؛
- فصل دوم : در فساد شَمّ ؛
- فصل سوم : در بواسير الانْف ؛
- فصل چهارم : در بثور الانْف .
- فصل پنجم : در قروح الانْف .
- فصل ششم : در رُعاف ؛
- فصل هفتم : در بَخَرُ الانْف ؛
- فصل هشتم : در رضُّ الانْف ؛
- فصل نهم : در عُطاس ؛
- فصل دهم : در جَفاف الانْف . علاج :
- فصل يازدهم : در حِكَّة الانْف ؛
- باب ششم در امراض لسان و دهان
- فصل اوّل : در ورم لسان ؛
- فصل دوم : در ثقل اللّسان ؛
- فصل سوم : در عِظَمُ اللّسان ؛
- فصل چهارم : در استرخاء اللّسان .
- فصل ششم : در جفاف اللّسان ؛
- فصل هفتم : در حُرقة اللّسان ؛
- فصل هشتم : در حكّة اللّسان ؛
- فصل نهم : در ضِفْدَعُ اللّسان ؛
- فصل دهم : در فساد ذوق .
- فصل يازدهم : در بطلان ذوق ؛
- فصل دوازدهم : در تَقَشُّر زبان و دهان ؛
- فصل سيزدهم : در بُثُور الفَم ؛
- فصل چهاردهم : در قُلاع ؛
- فصل پانزدهم : در اكَلَةُ الفَم
- فصل شانزدهم : در كثرت سيلان لعاب از دهان ؛
- فصل هفدهم : در بَخَرُ الفَم ؛
- فصل هيجدهم : در ورم الحَنَك ؛
- باب هفتم در امراض شَفَة ؛ يعنى لب
- فصل اوّل : در بياض الشَفَة ؛
- فصل دوم : در تشقّق و تقشّر و جفاف كه بر لب افتد .
- فصل سوم : در اختلاج الشَفَة ؛
- فصل چهارم : در تَقَلُّص الشَفَة ؛
- فصل پنجم : در بواسير الشَفَة ؛
- فصل ششم : در ورم الشَفَة ؛
- فصل هفتم : در بثور لب .
- فصل هشتم : در قروح لب . علاج :
- فصل نهم : در اكلهء لب . علاج :
- باب هشتم در امراض اسنان و لثه ؛
- فصل اوّل : در وَجَعُ السنّ ؛
- فصل دوم : در ضَرَس ؛
- فصل سوم : در ذهاب ماء الاسنان ؛
- فصل چهارم : در تآكل و تفّتت و تثقّب اسنان ؛
- فصل پنجم : در حفر ؛
- فصل ششم : در تغيّر رنگ دندان .
- فصل هفتم : در تحرّك اسنان ؛
- فصل هشتم : در تزايد السنّ ؛
- فصل نهم : در حِكّة الاسنان ؛
- فصل دهم : در صَرير الاسنان فى النوم ؛
- فصل يازدهم : در ورم لثه ؛
- فصل دوازدهم : در لثه داميه ؛
- فصل سيزدهم : در قرحه و ناصور لثه .
- فصل چهاردهم : در نقصان و استرخاى لثه .
- فصل پانزدهم : در گوشت زايد كه بر لثه بر آيد
- باب نهم در امراض حلق و لَهات و مرى و قصبهء ريه
- فصل اوّل : در ورم اللَّهات ؛
- فصل دوم : در استرخاء اللَّهات ؛
- فصل سوم : در خُناق ؛
- فصل چهارم : در بثور حارّ محرق كه در حلق و مرى و قصبهء ريه پديد آيد .
- فصل پنجم : در تعلّق عَلَق به حلق ؛
- فصل ششم : در بَلْعُ الابْرَة ؛
- فصل هفتم : در تَشَبُّث شوك ؛
- فصل هشتم : در انطباق المرى ؛
- فصل نهم : در استرخاى حنجره ؛
- فصل دهم : در حكاك المرى ؛
- فصل يازدهم : در اختلاج و ارتعاش قصبهء ريه .
- فصل دوازدهم : در تدبير غريق .
- فصل سيزدهم : در تدبير مخنوق به وهق ؛
- فصل چهاردهم : در عُسْرُ الْبَلْع ؛
- فصل پانزدهم : در ورم المرى .
- فصل شانزدهم : در قروح المرى .
- فصل هفدهم : در بُحَّةُ الصوت ؛
- باب دهم در امراض ريه و صدر ؛
- فصل اوّل : در رَبْو ؛
- فصل دوم : در سُعال ؛
- فصل سوم : در نَفْثُ الدَّم ؛
- فصل چهارم : در نَفْثُ المِدَّة ؛
- فصل پنجم : در ذاتُ الريه ؛
- فصل ششم : در سل ؛
- فصل هفتم : در اورامى كه در حُجُبْ و اغشيه بود
- فصل هشتم : در احتقان مِدّه در صدر ؛
- فصل نهم : در جمود الصدر ؛
- باب يازدهم در امراض قلب ؛ يعنى دل
- فصل اوّل : اندر سوء مزاج قلب .
- فصل دوم : در خفقان ؛
- فصل سوم : اندر غشى ؛
- فصل چهارم : در ورم اذُنَى القلب ؛
- فصل پنجم : در علّت دخانيه .
- فصل ششم : در ضَغْطَةُ القلب ؛
- فصل هفتم : در تَقَشُّر القلب .
- فصل هشتم : در قَذْفُ القلب .
- فصل نهم : در جَذْبُ القلب .
- فصل دهم : در احتواء الرطوبة على القلب .
- باب دوازدهم در امراض ثَدْى ؛ يعنى بيماريهايى كه به پستان تعلق دارد
- فصل اوّل : در قِلَّةُ اللَّبن ؛
- فصل دوم : در كثرت دُرور لبن .
- فصل سوم : در اورام و تمدّد پستان . علاج :
- فصل چهارم : در تجبّن اللبن در ثدى ؛
- فصل پنجم : در رَضُّ الثَّدى ؛
- باب سيزدهم در امراض معده
- فصل اوّل : در سوء مزاج معده ،
- فصل دوم : در وَجَع المعدة .
- فصل سوم : در ضعف الهضم و سوء الهضم و تُخَمَه .
- فصل چهارم : در هيضه .
- فصل پنجم : در نقصان و بطلان شهوت طعام .
- ذكر ادويهء مشتهيه :
- فصل ششم : در فساد شهوت ؛
- فصل هفتم : در شهوت كلبى .
- فصل هشتم : در جوع البَقَر .
- فصل نهم : در جوع المَغْشى .
- فصل دهم : در عطش مفرط ؛
- فصل يازدهم : اندر ورم معده .
- فصل دوازدهم : در دُبَيْلَة المعدة .
- فصل سيزدهم : در قروح و بثور معده .
- فصل چهاردهم : در نفخه ؛
- فصل پانزدهم : در جشاء و تثاؤب و تمطّى ؛
- فصل شانزدهم : در قى و تهوّع و غثيان و تقلّب نفس .
- فصل هفدهم : در قى الدّم ؛
- فصل هيجدهم : در جمود الدّم و اللّبن ؛
- فصل نوزدهم : در فُواق ؛
- فصل بيستم : در انقلاب المعدة .
- فصل بيست و يكم : در قَلَق المعدة .
- فصل بيست و دوم : در اختلاج المعدة .
- فصل بيست و سوم : در وَجَعُ الفؤاد .
- فصل بيست و چهارم : در حرقت معده .
- فصل بيست و پنجم : در استرخاى معده .
- فصل بيست و ششم : در تحليل نسج معده ؛
- فصل بيست و هفتم : در تشنّج المعدة .
- فصل بيست و هشتم : در جساء المعدة ؛
- فصل بيست و نهم : در جسائت عضلات كه بر معده واقع آيد .
- فصل سىام : در ذَرَب و خِلْفَه .
- فصل سى و يكم : در تَصَغُّر معده .
- باب چهاردهم در امراض كبد ؛ يعنى جگر
- فصل اوّل : در سوء مزاج جگر .
- ادويهء بارد :
- ادويهء حارّ :
- فصل دوم : در ضعف كبد .
- فصل سوم : در سُدّهء كبد .
- فصل چهارم : در سُدّهء ماساريقا .
- فصل پنجم : در نفخة الكبد .
- فصل ششم : در وجع الكبد
- فصل هفتم : در شَرْقَه .
- فصل هشتم : در ورم كبد .
- فصل نهم : در ورم عضله‌هاى شكم .
- فصل دهم : در دُبَيْلهء كبد .
- فصل يازدهم : در بثور سطح كبد .
- فصل دوازدهم : در خَفقة الكبد .
- فصل سيزدهم : در حَصاة الكبد .
- فصل چهاردهم : در تصغّر الكبد .
- فصل پانزدهم : در قيام كبدى ؛
- فصل شانزدهم : در سوء القُنْيَة .
- فصل هفدهم : در استسقاء .
- مسهلاتى كه در لحمى دهند :
- باب پانزدهم در يرقان و امراض طحال
- فصل اوّل : در يرقان .
- قسم اوّل : در يرقان اصفر
- قسم دوم : در يرقان اسود
- فصل دوم : اندر سوء مزاج طحال ؛
- فصل سوم : اندر ورم طحال .
- فصل چهارم : در تَقَيُّحُ الطَّحال .
- فصل پنجم : اندر ضعف الطّحال .
- فصل ششم : اندر سُدّهء طحال .
- فصل هفتم : در نفخة الطّحال .
- فصل هشتم : در حجارة الطّحال .
- باب شانزدهم در امراض امعاء ؛ يعنى روده‌ها
- فصل اوّل : در زَلْقُ الامعاء .
- فصل دوم : در اسهال دموى
- قسم اوّل : در سحج .
- قسم دوم : در اسهال كه سبب او گشودن رگ روده باشد .
- فصل سوم : در خروج المِدَّة من الامعاء ؛
- فصل چهارم : اندر زَحير ؛
- فصل پنجم : در مَغْص ؛
- فصل ششم : در نفخ و قراقر امعاء .
- فصل هفتم : در قولنج .
- فصل هشتم : اندر حصر ؛
- فصل نهم : اندر ديدان ؛
- باب هفدهم در امراض مقعد
- فصل اوّل : در بواسير .
- فصل دوم : در بواسير ريحى .
- فصل سوم : در ناصور مقعد .
- فصل چهارم : در ورم مقعد .
- فصل پنجم : در شقاق مقعد .
- فصل ششم : در استرخاى شَرَج
- فصل هفتم : در خروج المقعد .
- فصل هشتم : در قروح المقعد .
- فصل نهم : در حكّة المقعد .
- باب هيجدهم در امراض كليه ؛ يعنى گرده
- فصل اوّل : در سوء مزاج كليه .
- فصل دوم : در هُزال الكُلْيَة .
- فصل سوم : در ضعف الكُلْيَة .
- فصل پنجم : در وجع الكُلْيَة .
- فصل ششم : در ورم الكُلْيَة .
- فصل هفتم : در قروح الكُلْيَة .
- فصل هشتم : در جَرَب الكُلْيَة .
- فصل نهم : در ذيابيطس .
- فصل دهم : در حَصات و رمل كه در گرده متولد شود .
- باب نوزدهم در امراض مثانه
- فصل اوّل : در ورم مثانه .
- فصل دوم : در قروح مثانه .
- فصل سوم : در جَرَب مثانه .
- فصل چهارم : در جمود الدّم فى المثانة ؛
- فصل پنجم : در وجع مثانه .
- فصل ششم : در خلع مثانه ؛
- فصل هفتم : در انتفاخ مثانه .
- فصل هشتم : در حصاة المثانة .
- فصل نهم : در حرقت بول .
- فصل دهم : در احتباس بول .
- فصل يازدهم : در تقطير البول .
- فصل دوازدهم : در سَلَسُ البول ؛
- فصل سيزدهم : در بول الفراش ؛
- فصل چهاردهم : در بول الدّم .
- باب بيستم در امراضى كه به مردان مخصوص است
- فصل اوّل : در نقصان باه .
- قسم اوّل : در ضعف شهوت .
- قسم دوم : در استرخاى آلت .
- فصل دوم : در سرعت انزال .
- فصل سوم : در كثرت شهوت .
- فصل چهارم : در درور منى و مَذْى و وَذْى .
- فصل پنجم : در منى الدَّم .
- فصل ششم : در كثرت احتلام .
- فصل هفتم : در فريسموس .