شرح الكنوز و بحر الرموز ( فارسى )

• المؤلف: پير جمال الدين محمد اردستانى
• الوفاة: 879
• القسم: الأخلاق والعرفان
• الناشر: كتابخانه موزه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• [ مقدمه رياست كتابخانه ]
• فهرست مطالب
• پيشگفتار
• مقدمهء مصحّح
• شرح احوال پيرجمال اردستانى :
• عقايد مذهبى پيرجمال
• 1 . اعتقاد به ولايت امير المؤمنين على ( ع ) :
• 2 . عقيده به امامت دوازده امام و معصوميت چهارده معصوم ( ع ) :
• 3 . تأويل :
• 4 . احترام به خلفا و صحابه پيامبر ( ص ) :
• 5 . عقايدى كه به عقايد غلات شبيهند :
• 6 . اسحاق و اسماعيل ( ع ) :
• عقايد كلامى
• 1 . جبر و اختيار :
• 2 . صفات و ذات خدا :
• 3 . علوم عقلى :
• طريقت پيرجماليه : « 5 »
• 1 . رشته‌هاى انتساب سلسلهء پيرجماليه :
• 1 . 1 . شيخ شهاب الدين عمر سهروردى :
• 1 . 2 . شيخ عبد السلام كامويى : « 2 »
• 1 . 3 . پيرمرتضى على اردستانى :
• 2 . آداب و رسوم طريقت پيرجماليه :
• 2 . 1 . آداب و رسوم متداول و مشترك با فرق ديگر :
• 2 . 1 . 1 . دورى از حسد :
• 2 . 1 . 2 . دورى از خودبينى و خودرايى :
• 2 . 1 . 3 . كوشش براى نيكو كردن اخلاق و دورى از برآوردن اميال و آرزوهاى نفس :
• 2 . 1 . 4 . نگاه داشتن زبان از سخنان ناپسند :
• 2 . 1 . 5 . دورى از آزار مردم :
• 2 . 1 . 6 . به ديده حقارت به مردم نگاه نكردن و اجتناب از فخرفروشى :
• 2 . 1 . 7 . صبر ، تحمل و استقامت :
• 2 . 1 . 8 . دورى از پرحرفى و پياپى سخن گفتن :
• 2 . 1 . 10 . رعايت اصول و سنن مؤكدهء شرعى و رعايت واجبات شريعت :
• 2 . 1 . 11 . اخلاص و پاكى نيّت :
• 2 . 1 . 12 . اعتنا نداشتن به كرامات ، طامات و گفته‌هاى بيهوده :
• 2 . 1 . 14 . اجتناب از دروغ‌گويى و طمع :
• 2 . 1 . 15 . دورى از غيبت و پيش‌داورى و پيش گرفتن طريق رفق و مدارا با سالكان :
• 2 . 1 . 16 . تقصير نكردن در دوستى و غنيمت شمردن صحبت درويشان و احترام گذاشتن به آنها :
• 2 . 1 . 17 . پيروى از پير : از اصول مهم اين طريقت پيروى از پير و مرشدى آگاه است و در همهء آثار پيرجمال اين اصل بارها تكرار و تأكيد شده است به‌عنوان نمونه :
• 2 . 2 . ملامت :
• 2 . 3 . نور :
• 2 . 3 . 1 . نور خداوند :
• 2 . 3 . 2 . نور پيامبر اكرم ( ص ) :
• 2 . 3 . 4 . راهگشايى نور در طريقت
• 2 . 3 . 5 . نور گمراه‌كننده :
• 2 . 4 . سماع :
• 2 . 5 . عقايد قلندرگونه :
• 2 . 6 . صحو و سكر :
• سبك شاعرى و نويسندگى :
• 1 . نظم
• 1 . 1 . مثنويها :
• 1 . 2 . قصيده‌ها ، ترجيع‌بندها ، قطعه‌ها ، تركيب‌بند و مستزاد :
• 1 . 3 . غزلها :
• 1 . 4 . رباعيات :
• 2 . نثر :
• 3 . مضامين شعر پيرجمال :
• آثار پيرجمال :
• 1 . كنز الدقائق :
• 2 . شرح الكنوز و بحر الرموز :
• 3 . تنبيه العارفين :
• 4 . محبوب الصديقين :
• 5 . بيان حقايق مصطفى ( ص ) :
• شرح الكنوز و بحر الرموز
• 1 . محتوا و مضمون
• 2 . ويژگيهاى سبكى :
• 2 . 1 . زبان :
• 2 . 2 . برخى ويژگيهاى دستورى :
• معرفى نسخه‌ها :
• 1 . نسخه اصل :
• 1 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 2 . نسخهء د
• 2 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 2 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار
• 3 . نسخهء م :
• 3 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 3 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار :
• 4 . نسخهء ل :
• 4 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 4 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار
• 5 . نسخهء ن :
• 5 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 5 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار
• 6 . نسخهء ج :
• 6 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 6 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار :
• 7 . نسخهء س :
• 1 . 7 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 7 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار :
• 8 . نسخهء ك :
• 8 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه :
• 8 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار :
• 9 . نسخهء مدرسهء حجتيهء قم :
• شيوهء تصحيح
• 1 . نسخهء اصل
• 2 . ساير نسخه‌ها :
• شرح الكنوز و بحر الرموز « 1 »
• [ القسم الأول الرموز من كتاب شرح الكنوز و بحر الرموز ]
• [ اشارت به سبق تجلى حقيقت عشق در پيكر زيبامنظر معشوق و . . . ]
• [ در بيان آنكه ، كمال محبّت و ترك اختيار گفتن در حضرت معشوق . . . ]
• [ شرح شرائط و آداب مريد صادق چون به عشق رسد در خدمت . . . ]
• ذكر آداب و شروط على التفضيل « 6 »
• تحريض سالك بر التزام ملامت عشق و راسخ بودن در دردمندى و جان‌فشانى « 4 »
• [ دستورى كه مريد عاشق را در هر حال از التزام آن نمودن در . . . ]
• [ بيان وصول به مرتبهء ولايت و ظهور حقيقت هدايت [ سالك ] . . . ]
• رسيدن به صحبت ارباب دل و نظر از ايشان يافتن و شمه‌اى از علوّ شأن « 1 » و رفعت مكان ايشان « 2 » باز نمودن و السّلام . « 3 »
• تتمهء حكايت « 7 »
• اشارت « 3 » پير مريد را به تعلق گزيدن و از ما سواى « 4 » محبوب بريدن . « 5 »
• صدور امر از پير راه‌بين حقيقت‌نورد مريد را « 5 » به سفر حجاز در غايت عشق و درد « ژ »
• عزم كردن به راه حجاز و دل برگرفتن از يار دلنواز « 1 »
• اشارت به دوام رابطهء استكمال و عدم انقطاع فيض الهى ، در هروقت و حال و متنوّع نمودن آثار آن به اعتبار تبدّل احوال « 1 »
• رجوع به صورت حال سفر و تنزّل به مدارك مردم كوته‌نظر
• بيان انكشاف مطلوب و مشاهدهء حال محبوب به عين اليقين در سر منزل استقامت طلب ، و وصول به فناى ملامت و تعب در صورت حكايت واقعه معبّر عنه گشته . « 1 »
• تتمهء حكايات حج و تأويل بعضى اركان « 1 »
• رجوع به مسكن مألوف و به موطن اصلى بعد از تطوّرات احوال و تقلّبات امانى و آمال و گرفتار آمدن مجدّد « 1 » به قيد عشق و به خدمت پير ارشاد رسيدن . « 2 »
• اشارت به تفضيل طريقهء عشق و دردمندى و بيان آنكه نهايت مقامات اولى الايدى « 1 » و الابصار راجع به اين مرتبه است « 2 » و بس و السّلام . « 3 »
• بيان مترقّى شدن در مدارج استكمال و تربيت مرشد صاحب كمال مريد را در حالت منام بىبيان و كلام « 8 » و السّلام « 9 »
• اشارت به التزام ملامت عشق و كتمان شوق و ديگر نصايح كه سالك را ضرورتست .
• اشارت به فرصت نگاه داشتن در وقت اقبال عشق و آنكه زبان از باب مقال ، و متلبّسان به زىّ اصحاب كمال ، از ساحت قرب وصال بعيد المحالست . « 7 »
• اشارت به آداب مريد در وقت ظهور جمال حقيقت پير بر او ، تا از صدمات قهرمان « 11 » جلال محفوظ ماند و اختلال به استكمال او راه نيابد . « 12 »
• ايماء به آگاه شدن سالك به اقبال عشق از وصول به حقيقت مطلوب ، و مرتفع شدن حجب از چهرهء محبوب و غافل بودن اهل عالم از راز او و به حقارت در او ديدن و السلام . « 1 »
• اشارت به پيدا شدن « 1 » درر كنز وجود بر حقيقت « 2 » عاشق در صورت معشوق از پرتو عشق و هبوط از فردوس قدس و سرمنزل عقل ، به عالم طبيعت و درد ، از فرط شوق و در چارديوار « 3 » عناصر تربيت يافتن و از تعيّن خويش محو آمدن و به حقيقت معشوق مشغول شدن « 4 » بعد از ملامت . « 5 » و « 6 »
• بيان شمّه‌اى از كمال رفعت و علوّ مرتبت ، و شطرى از نعوت جلال و اوصاف كمال سلطان زمان - خلّد اللّه ملكه - بر سبيل تمثيل . « 1 »
• شروع در بيان و تمثيل و اظهار باعث برين تخيل على سبيل التفصيل « 1 »
• اشارت بر آنكه توفيق عبارت از تدبير شخصست بر نهج ارادت « 1 » ازلى و تقدير لم‌يزلى و آنكه بىعمل به مطلوب رسيدن محالست . « 2 »
• اشارت به تفاوت مدارك و تباين مشارب در فهم مقصود و شكر گزاردن و ثنا گفتن بر علوّ همّت و كمال عقل ، و فطانت دوحهء شجرهء خلافت و درّى درج سلطنت - خلّد سلطانه و اوضح على العالمين برّه و احسانه - و تحريض او بر خصال مرضيّه و اخلاق پسنديده . « 7 »
• شرح روان گشتن حضرت خلافت پناهى به صوب هرات و به اوج سلطنت مندرج گشتن و به تخت خلافت نشستن از راه اهتمام شاهرخ . « 13 »
• اشارت به دشوار نمودن كارها در اوّل و به سهولت انجاميدن به همّت « 1 » پيران و خدمت طالبان . « 2 »
• اشارت به تفرّق اسرار الهى در حقيقت عناصر و مجتمع شدن در ذات انسانى « 6 » مجملا در بداء « 7 » تكوين و به تفصيل پيوستن « 8 » ، به‌تدريج از پرتو آتش عشق « 9 » و نفخ درد و آنكه ذرات عالم از فيض اجمالى خالى نيستند و امّا تفصيل آن به هر « 10 » قرن به بعضى اختصاص مىيابد كه [ سعادت ] « 11 » ازلى همراهشان « 12 » باشد . « 13 »
• اشارت به معنى العلماء ورثة الانبياء و فحواى بيت مولوى قدّس سره :
• و ايماء « 3 » به متعدد نمودن حقيقت عشق در صورت عاشق و معشوق از براى ظهور كمالات « 4 » علمى و باز به اصل خود « 5 » بازگشتن كه كل الينا راجعون . « 6 »
• خطاب به جانب سلطان وقت و شهنشاه عهد كه شجرهء ظل الهى از او سايه‌گستر شده و او آفتاب صفت از غايت نور خويش مستور است . « 1 »
• رجوع به حكايت سالك عاشق در خدمت پير و ملامت كشيدن او از « 9 » ظاهربينان و اشارت به معنى حديث انا « 10 » عند المنكسرة قلوبهم . « 11 »
• اشارت به التزام خدمت پير در شدّت و رخا و صبر « 5 » كردن بر ملامت و عنا و بيان « 6 » 760 انحصار طريق هدايت و رشاد در صحبت « 7 » اصحاب فقر و ارباب سداد . « 8 »
• در بيان آنكه مدار اعمال « 8 » سالك بر تطهير نيت و التزام اخلاصست « 9 » نه بر افعال جوارح و جدا گردانيدن « 10 » اصحاب شيد و ريا از ارباب صدق « 11 » و صفا
• شرح مترقّى « 4 » شدن از پاى خدمت به درجهء محرميّت پير و اتّحاد عاشق و معشوق « 5 » در وقت ظهور حقيقت عشق « 6 » و السلام . « 7 »
• تتمّهء حكايت سالك و بيان احوال گذشته به طريق « 1 » رمز و [ الفاظ ] « 2 »
• شرح متعدد نمودن لمعات انوار « 7 » عشق در ابتدا و متّحد نمودن در كسوت جمال معشوق در انتها « 8 » و اقدام عاشق به وظايف « 9 » حقيقت صلاة « 10 » در شهود و بيان بعضى از اسرار قيام و احوال ركوع و سجود . « 11 »
• اشارت به بقاى عاشق بعد از فنا در آتش عشق « 6 »
• در بيان حكمت ابتلاى عشّاق و ملامت ارباب « 9 » عرفان و شقاوت اصحاب حسد و خذلان اهل طغيان و متشابه « 10 » نمودن هر دو حال به حسب ظاهر و انكشاف آن بر اولى الايدى و البصائر . « 11 »
• اشارت به سبق ارتباط حقيقى و رقيقهء « 11 » عشقى ميانهء « 12 » ذات ابليس و روح انسانى و طرد 1005 غيرت الهى او را به [ حسب ] « 13 » ظاهر در مراتب اكوان « 14 » و مظاهر . « 15 »
• سبب طرد ابليس و گرفتار آمدن در جلال و محروم ماندن ، صورتا از انوار جمال . « 8 »
• در بيان مستور داشتن غيرت الهى مقربان حرم‌سراى محبّت در نقاب ملامت و بلا و اندراج انواع مرحمت و آلا در ضمن اسباب مشقّت و عنا . « 1 »
• اشارت به آگاه شدن سالك از سرّ مواهب غيبى و غرايب نظر لطفى ، در صورت طرد و كسوت قهر . « 11 »
• در بيان اتحاد غيب و شهود در نظر اهل تحقيق
• خبر دادن مصطفى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - « 5 » از كيفيّت « 6 » ظهور نور عالم‌افروز خود و 1135 تعلّق ورزيدن دختر پادشاهى به آن نور « 7 » و نظر يافتن عبد اللّه از او
• رسيدن دختر پادشاه به مكّه و جوانان « 6 » طلب كردن
• مراجعت نمودن « 1 » دختر به ديار خود « 2 » و قبول تزويج ناكردن « 3 » و اعراض از ملك و جاه « 4 »
• تتمّهء قصّهء شاهرخ و نيازمندى ابو نصر خان سلطان جهانشاه ، و استقامت در خلافت گرفتن و السّلام . « 1 »
• گفتار در سبب زوال ملك شاهرخ و اشارت به آداب سالك در ضمن تمثل . « 3 »
• حكايت پادشاه كه ملك و مال بر ايتام قسمت « 5 » نمود و به اعتماد عنايت الهى پسر را از آن اسباب نصيبى « 6 » نداد و به نصيحت كردن اكتفا نمود . « 7 »
• به خواب ديدن پسر ، پادشاه را بعد از وفات و ارشاد او به « 3 » خدمت نمودن
• تتمهء حكايت
• بقيّه « 1 » حكايت پسر پادشاه
• شرح خاكسارى « 10 » و افتقار « 11 » پادشاه‌زاده و اشارت به بعضى از اسرار بيت الحرام « 12 » در ضمن حكايت « 13 »
• در بيان آنكه حقيقت وصل در ضمن سوزست و درد . « 5 »
• رفتن شاهزاده شهر به شهر در طلب مرشد عليم و اشارت « 13 » به معنى خبر همايون اثر اطلبوا « 14 » العلم و لو با الصّين « 15 » و السّلام . « 16 »
• در بيان تأويل « 6 » قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ
• حكايت آن غزا كه مسلمانان بر كافران دست يافتند و مال و غنيمت بردند « 1 » و هيچ متاع « 2 » به دست فقرا نيفتاد و آمدن جبرئيل [ عليه السّلام ] « 3 »
• نزديك شدن صبح سعادت پادشاه‌زاده « 1 » از مطلع فتح و فيروزى « 2 » و ايما به آثار فتوحات وقت در ظلّ دولت حضرت خلافت پناهى .
• در بيان احوال بعثت حضرت ختمى « 4 » رسالت پناهى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و اظهار نبوّت و اختيار مقاسات هجرت . « 5 »
• تأويل فرمودهء سرور علما « 4 » و پيشواى فقرا علىّ مرتضى - كرّم اللّه وجهه « 5 » :
• فتح نمودن حضرت رسالت پناه - صلّى « 1 » اللّه عليه و سلّم « 2 » - مكّه را و به بيت الحرام درآمدن . « 3 »
• رجوع به تمامى حكايت پادشاه‌زاده .
• در بيان حديث سافروا تصحّوا « 7 » تغنموا « 8 »
• در بيان معنى حديث « 12 » لا تفضلونى على يونس بن متى « 13 » و فضيلت اهل ملامت
• تتمّهء تأويل سافروا « 1 » تصحّوا تغنموا
• تمامى معنى ما « 8 » هذا بشرا « 9 » انّ هذا إلّا ملك كريم
• در بيان لو « 7 » كشف الغطاء ما ازددت يقينا « 8 »
• در بيان الناس نيام « 10 » فاذا ماتوا انتبهوا « 11 »
• در معنى اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ
• در بيان تاريخ و خاتمهء كتاب
• تمثيل « 13 »
• القسم الثانى من الكتاب شرح الكنوز و بحر الرموز
• افتتاح قسم ثانى از شرح الكنوز و كشف الرّموز
• در معنى اللّهم « 9 » اهد قومى فانّهم لا يعلمون « 10 »
• در بيان فانّ « 5 » فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً .
• تتمهء معنى النّاس نيام « 3 »
• در تاويل آيهء كريمهء « 12 » فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ
• توجه نمودن حسين منصور به مملكتى « 7 » و تفحّص نمودن ابى حفص كه شيخ آن شهر بود از احوال « 8 » او و فرستادن مريدان به استقبال « 9 » و ناشناختن « 10 » مريدان « 11 » او را [ از جهت بىتكلفى ] « 12 » . [ و بازفرستادن شيخ ايشان را ] . « 13 »
• تتمّهء حكايت منصور « 7 »
• در بيان آنكه ملامت و خوارى موجب رفعت مرتبه « 13 » و سرافرازى « 14 » ملامت كشنده « 15 » و سبب « 16 » 2200 مذلّت و نگونسارى « 17 » ملامت‌كننده است ؛ و شرح « 18 » ستم كشيدن يوسف - على نبيّنا و عليه السّلام - « 19 » و عزيز مصر شدن « 20 » [ بعد از رهايى از حصر و قيد ] « 21 »
• تتمهء « 1 » حكايت فتح مكّه
• تلميح به معنى « 1 » إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ ؛
• حكايت
• حكايت
• حكايت شيخ صدر الدين [ شنوى ] « 1 » و به رويت [ حضرت ] « 2 » مصطفى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - « 3 » مشرف شدن و رفتن به ديدار بابا احمد طرق به اشارهء آن حضرت از بهر تصحيح حديث . « 4 » « * »
• اشارت به معنى يا مقلّب القلوب و الابصار ثبّت قلبى « 5 »
• تلميح به معنى « 1 » سبقت رحمتى غضبى « 2 »
• حكايت آمدن ابو الفتح « 9 » خان پيربوداق به عراق و گريختن بابر به سوى خراسان . « 10 »
• در معنى موتوا قبل ان تموتوا « 6 » و اشارت به شمّه‌اى از اسرار مقطّعات . « 7 »
• تتمّهء معنى كن فى الدنيا كانك غريب « 8 » [ او عابر سبيل وعد نفسك من اصحاب القبور ] « 9 »
• اشارت به معنى الدنيا « 4 » سجن المؤمن و جنّة الكافر « 5 »
• در بيان آنكه مطلوب حقيقى مدّتها طلبكار طالب مىباشد ، و او از آن معنى بىخبر ، « 12 » و به مقتضاى إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها
• حكايت
• القسم الثالث من كتاب شرح الكنوز المسمى روح القدس 3405 فى بيان منهج اهل الحقيقة « * »
• مقدمهء قسم ثالث از شرح الكنوز و كشف الرّموز
• ابتداى نظم كتاب « 15 »
• تتمهء تأويل بيت مثنوى « 4 » معنوى مولوى - قدّس سرّه - « 5 » كه :
• بقيّهء تأويل بيت مثنوى
• شروع در حكايت هجرت حضرت مصطفى - صلى « 1 » اللّه عليه و آله و سلم . « 2 »
• حكايت [ شيخ كامو قدّس سرّه ] « 2 »
• تتمهء حكايت شيخ كامو و زوال ملك « 4 » پادشاه روم و دختر « 5 » او به پيش شيخ افتادن . [ و درآوردن شيخ او را به نكاح ] « 6 »
• تتمهء « 9 » حكايت دختر پادشاه روم
• تتمهء معنى يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
• [ ابتداى ] حكايت « 6 »
• در بيان آنكه هر نعمت كه آسان به دست آيد ، بىلذّت باشد
• حكايت
• حكايت سلمان فارسى « 1 »
• [ در بيان آنكه اسرار حقيقت در چشم اهل طريقت . . . ]
• حكايت
• تصاوير نسخه‌هاى خطّى
• افزوده‌ها ، افتادگيها و جابه‌جايىهاى نسخه‌ها
• 1 . نسخهء د :
• 1 . 1 . افتادگىها :
• 2 . نسخهء م :
• 1 . 1 . اضافات :
• 1 . 2 . افتادگىها :
• 1 . 3 . جابه‌جاييها :
• 3 . نسخهء ل :
• 1 . 3 . اضافات :
• 2 . 3 . افتادگيها :
• 3 . 3 . جابه‌جاييها :
• 4 . نسخهء ن :
• 1 . 4 . اضافات :
• 2 . 4 . افتادگيها :
• 3 . 4 . جابه‌جاييها :
• 5 . نسخهء ج :
• 1 . 5 . اضافات :
• 2 . 5 . افتادگيها :
• 3 . 5 . جابه‌جاييها :
• 6 . نسخهء س :
• 1 . 6 . اضافات :
• 2 . 6 . افتادگيها :
• 3 . 6 . جابه‌جاييها :
• 7 . نسخهء ك :
• 1 . 7 . اضافات :
• 2 . 7 . افتادگيها :
• 3 . 7 . جابه‌جاييها :
• نمايه‌ها
• آيات
• احاديث ، روايات ، اقوال ، امثال و ابيات عربى
• نمايهء عام ( نامها ، خاندانها ، جايها ، كتابها و . . . )
• امثال و حكم و مثل‌واره‌ها
• كتابنامه