قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
- المؤلف: محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
- الوفاة: 745
- القسم: الطب
- الناشر: نيوپنتنگ پريس - لاهور
فهرس الكتاب
- حمد احدى
- شعر
- مناجات بدرگاه قاضى الحاجات واسع العطيات غافر الذنب و السيآت
- سرائيدن غزلى در سياه مستى جمال محبت
- بيت
- نعت احمدى
- تحيّت بر بارگاه مفخر موجودات مربى ارواح متمم اشباح غرض آداب بر سبيل خطاب
- قانون نواختن غزلى در عالم كمال مىپرستى الفت
- بيت
- تنبيهين ضرورئين
- فهرست قانونچه مترجم
- حمد و نعت
- مقدمه
- مقاله اوّلين در امور طبعيه و آن مشتمل‌ست بر پنج فصول
- فصل نخستين در اركان و امزجه
- بيان اركان
- [ اركان ] چهاراند
- آتش
- باد
- آب
- خاك
- بيان امزجه
- معتدل به حقيقت است
- [ خارج ] از اعتدال حقيقى
- بيان معتدل فرضى [ و وجوه ان ]
- وجه اول [ معتدل نوعى قياسا بخارج خود ]
- وجه ثانى [ معتدل نوعيست قياس به داخل نوع خود ]
- وجه ثالث [ معتدل صنفى است قياسا به جايى كه او خارج است از صنف او ]
- وجه رابع [ معتدل صنفيست نظر به داخل خود ]
- وجه خامس [ معتدل شخصى است نظر بخارج خود ]
- وجه سادس [ معتدل شخصيست قياسا باحوال داخل خود ]
- وجه سابع [ معتدل عضويست قياسا بخارج خود ]
- وجه ثامن [ معتدل عضويست قياسا باحوال داخل خود ]
- بيان خارج از اعتدال فرضى
- [ فصل دومين در بيان اخلاط ]
- خون طبعى
- غير طبعى
- صفرائ طبعى
- غير طبعى [ كه چهار است ]
- مرة الصفرا
- مرة المحيه
- صفراء كرّاثيه
- صفراء زنجاريه
- بلغم طبعى
- غير طبعى [ كه پنج است ]
- يكى حلو
- دوم مالح
- سويم حامض
- چهارم اعفص
- پنجم تفه
- سودائ طبعى
- غير طبعى
- كيفيت پيدا شدن اخلاط
- فصل سويمين در اعضا [ و اقسام آن ]
- رئيسه و غير رئيسه
- [ اقسام رييسه ]
- [ اعضاء از نظر ] بقائ شخص
- [ اعضا از نظر بقاء ] نوع
- [ اعضاى ] خادم رئيسه
- اعضاء مروسه بلاخادمه
- [ اعضايى كه نه خادمه‌اند و نه رييسه ]
- [ تقسيمى ديگر ]
- مفرده
- مركبه
- فصل چهارمين در قوى [ و اقسام آن‌ها ]
- قوة طبعيه
- [ اقسام مخدومه‌اى كه تصرف مىكنند در غذا براى بقاى شخص ]
- غاذيه
- ناميه
- [ اقسام مخدومه‌اى كه تصرف مىكنند در غذا براى بقاى نوع ]
- مولده
- مصوّره
- [ اعضاى ] خادمه
- حيوانيه
- نفسانيه
- مدركه
- باطن
- [ ظاهر ]
- [ آنچه در ظاهر است ]
- [ هرآنچه در باطن است ]
- حسّ مشترك
- خيال
- متصرفه
- وهم
- حافظه
- محركه
- باعثه
- فاعله
- فصل پنجمين در بقيه امور طبعيه
- افعال
- مفرد
- مركب
- ارواح
- طبعيه
- حيوانيه
- نفسانيه
- اسنان پس آن چهاراند
- يكى سنّ نمو
- دوم سن وقوف
- سوم سنّ انحطاط
- چهارم سن انحطاط مع ظهور ضعف قوتست
- الوان
- سخنه
- فربهى
- لاغرى
- مقاله دوئمين در تشريح و آن مشتمل است بر هفت فصول
- فصل نخستين در استخوان
- جمجمه
- فك اعلى
- و فك اسفل
- دندان سى و دواند
- هر دو دست
- گردن
- عصعص
- ران و پيش پا
- فصل دويمين در بقيه اعضاء مفرده
- غضروف
- اعصاب
- دماغ
- نخاع
- اوتار
- رباطات
- عضلات
- رگهائ جهنده
- رگهائ غير جهنده
- پيهه
- گوشت
- غشا
- جلد
- موى
- ناخن
- فصل سويمين در اعضاء مركبه
- دماغ
- چشمان
- هفت طبقه و سه رطوبات
- گوش
- بينى
- لبان
- زبان
- مرى
- ملازه
- فصل چهارمين در ريه و قلب
- شش
- دل [ و دو شكم آن ]
- فصل پنجمين در حجاب و صدر و معده و امعا
- پردهء سينه
- معده
- مرى فم معده قعر معده
- مرى
- فم معده
- قعر معده
- امعا
- فصل ششمين در جگر و تلخه و سپرز
- كبد
- مراره
- طحال
- فصل هفتمين در بقيهء اعضاء مركبه
- دو گرده
- مثانه
- انثين
- قضيب
- رحم
- مقاله سويمين در احوال بدن انسان و اسباب آن و علامات داله بران
- فصل نخستين در صحت و مرض
- صحت
- مرض
- [ اقسام مرض ]
- مفرد
- سوء مزاج
- مادى
- ساذج
- مرض تركيب
- مرض خلقت
- مرض مقدار
- مرض عدد
- مرض وضع
- تفرق اتصال
- مرض مركب
- فصل دويمين در اسباب ضروريه‌ئى كه تغيردهندهء احوال تن انسانى و نگاهدارندهء آنست
- قسم اوّل هوا
- تغير فصولى
- ربيع
- صيف
- خريف
- شتا
- نواحى و رياحى
- هواى جنوب
- هواى شمال
- هواى مشرق
- هواى مغرب
- مجاور جبال و بحار
- كوه
- زمين
- قسم دويم در خوردنى و نوشيدنى
- [ خوردنى ]
- غذاى مطلق
- دواى معتدل
- غذاى دواى
- دواى مطلق
- دواى سمى
- سم مطلق
- ادويه پس درجات آن چهار است
- لطيف
- كثيف
- كثير الغذاء
- قليل الغذا
- آب
- افضل آبها آب چشمها است
- قسم سويم در خواب و بيدارى
- خواب
- بيدارى
- قسم چهارم در حركت و سكون
- حركت
- سكون
- قسم پنجم در احتباس و استفراغ
- احتباس
- استفراغ
- قسم ششم در احداث نفسانيه
- فصل سويمين در اسباب ممرضه
- باديه
- و سابقه
- واصله
- [ تقسيمى ديگر ]
- اسباب مرض حار پنج است
- و اسباب مرض بارد هشت است
- و اسباب مرض يابس چهار است
- و اسباب مرض رطب چهار است
- در اسباب مرض تركيب
- اسباب فساد شكل
- اسباب كشاده شدن مجارى
- اسباب تنگى مجارى
- اسباب سده
- اسباب خشونت
- اسباب ملاست
- اسباب زيادت المقدار
- اسباب نقصان عدد و مقدار
- اسباب فساد وضع
- اسباب تفرق الاتصال
- فصل چهارمين در علامات داله [ و اقسام آن ]
- يكى از ان ملمس است
- دوم از ان گوشت و پيه
- سوم احوال مو
- چهارم رنگ بدنست پس سپيدى
- فصل پنجمين در علامات دلالت‌دارنده
- غلبهء خون
- كثرت بلغم
- غلبه صفرا
- غلبهء سودا
- مقاله چهارمين در نبض و قاروره
- فصل نخستين در بسايط از نبض
- نبض
- [ اجناسهائى كه شناخته مىشود ازو حال نبض ده است ]
- جنس نخستين [ گرفته مىشود از مقدار كشادگى رگ به طول و عرض و عمق ]
- جنس دويمين [ گرفته مىشود از كيفيت ضرب رگ انامل را ]
- جنس سويمين [ گرفته مىشود از زمان حركت ]
- جنس چهارمين [ گرفته مىشود از قوام آلة ]
- جنس پنجمين [ ماخوذ است از زمان سكون ]
- جنس ششمين [ گرفته مىشود از مقدار بحوف رگها ]
- جنس هفتمين [ گرفته مىشود از كيفيت ذات رگها ]
- جنس هشتمين [ گرفته مىشود از وزن حركت ]
- جنس نهمين [ گرفته مىشود از استواء و اختلاف ]
- جنس دهمين [ گرفته مىشود از انتظام و غير انتظام ]
- فصل دويمين [ در اقسام مركبه از نبض ]
- عظيم
- [ غليظ ]
- دقيق
- غزالى
- موجيست
- دوديست
- [ نمليست ]
- منشاريست
- ذبب الفار
- ذو فترة
- واقع فى الوسط
- مسلّى
- مرتعش
- ملتويست
- فصل سويمين [ رنگهاى بول ]
- زرد
- يكى كاهليست
- دوم ترنجيست
- سوم اشقريست
- چهارم نارنجى پنجم نارى ششم زعفرانى
- سرخ
- سبز
- يكىپستى
- 2 آسمانى
- 3 نيلنجى
- 4 كراثى
- زنگارى
- سياه
- سپيدى
- فصل چهارمين [ در قوام بول و بوى او ]
- قوام
- رقيق
- غليظ
- معتدل
- بوى
- كم رايحه
- ترش رايحه
- شيرين رايحه
- بد رايحه
- فصل پنجمين در صفائى بول و كدورت آن و كوتاهى مقدار آن و زيادتى آن و كف آن
- كدر
- صفاء
- قليل المقدار
- كثير المقدار
- معتدل بينهما
- كف
- فصل ششمين در رسوب
- طبعى
- غير طبعى
- [ اقسام خراطى ]
- صفايحه رقيق الجرم
- صفايحه لحمى
- كمد رنگ
- اجزاى صغيراند
- متصغر الاجزا
- دشيشى
- لحمى
- دسمى
- مدى
- مخاطى
- خلط غليظ
- شعرى
- خميرى
- رملى
- رمادى
- علقى
- دموى
- رسوب [ و انقسام آن برحسب مكان ]
- غمام
- معلق
- راسب
- مقاله پنجمين در تدبير تندرستان و علاج بيماران
- فصل نخستين در تدبير خوردنى و نوشيدنى
- غذا
- آب
- فصل دويمين در رياضت و دلك
- رياضت
- عامه
- خاصه
- [ قرات ]
- برداشتن سنگ
- مشى سريع
- وقت رياضت
- دلك
- نرم
- بسيار
- متوسط
- خشن
- دلك صاف
- فصل سويمين در تدبير استحمام
- فصل چهارمين در تدبير خواب و بيدارى
- [ خواب ]
- بيدارى
- فصل پنجمين در تدبير بحسب فصول
- ربيع
- گرما
- خريف
- سرما
- فصل ششمين در تدبير حامله و شيردهنده و بچه
- حامله
- شيردهنده
- بچه
- فصل هفتمين در تدبير بچگان و جوانان و كهول و مشايخ
- بچگان
- جوانان
- كهول
- مشايخ
- فصل هشتمين در علاج بيماران
- استعمال دوا
- علاج بدست
- كيفيت دوا
- وقت استعمال
- طريق استعمال
- در مشاركت
- فصل نهمين در فصد و حجامت
- فصد
- حجامت
- فصل دهمين در قىء و اسهال و حقنه
- قىء
- اسهال
- حقنه
- مقاله ششمين در امراض سر
- فصل نخستين در صداع
- فصل دويمين در سرسام
- دمويت
- علاجش
- صفراويت
- و علاجش
- فصل سويمين در ماليخوليا
- از خلط حار
- و علاجش
- از خلط بارد
- و علاجش
- فصل چهارمين در صرع
- بلغميت
- و علاجش
- سوداويت