دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
- المؤلف: محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
- الوفاة: 1377
- القسم: الأخلاق والعرفان
- الناشر: آستان قدس رضوى، شركت به نشر - ايران- مشهد مقدس
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- [ مفهوم قرآنى از حس اخلاقى ]
- فصل اوّل : تعهّد
- فصل دوم : اجمالى از فضايل مهم اسلامى
- نظريّهء اخلاقى
- فصل سوم : مجازات
- نظريّهء اخلاقى
- فصل چهارم : نيّتها و انگيزه‌ها
- فصل پنجم : كوشش
- [ اخلاق عملى ]
- فصل اوّل : اخلاق فردى
- فصل دوم : اخلاق خانواده
- فصل سوم : اخلاق اجتماعى
- فصل چهارم : اخلاق دولت‌مردان
- فصل پنجم : اخلاق دينى
- مقدّمهء مترجم
- مقدّمه محقّق كتاب
- روش ما در اين كتاب
- شرح حال مؤلّف در چند سطر
- مقدّمه به قلم استاد
- سخن مترجم از فرانسه به عربى
- مقدّمه نويسنده كتاب
- 1 - وضع قبلى اين مشكل
- 2 - تقسيم و روش
- اخلاق عملى
- اخلاق نظرى :
- 3 - تحقيقى همسو ( چند مكتب )
- [ مفاهيم اخلاقى قرآن ( اخلاق نظرى ) ]
- فصل اوّل تعهّد
- 1 - ريشه‌هاى تعهّد و الزام اخلاقى
- الف - قرآن :
- ب - سنّت :
- ج - اجماع :
- د - قياس :
- 2 - ويژگىهاى تكليف اخلاقى
- الف - امكان عمل :
- ب - عمل آسان :
- ج - محدوديّت وظايف و تدريجى بودن آنها
- 3 - تناقضات الزام
- اولا - وحدت و تنوع
- ثانيا - سلطه و آزادى
- نظريهء كانت [ و مراحل مكتب اخلاقى او ] :
- مرحله اول :
- مرحله دوم :
- مرحله سوم
- خاتمه [ مفهوم منطقى و قانون عملى و هيچ‌كدام از مجموع مفاهيم و قوانين قادر مطلق نيستند كه موضوع محسوسى فراهم آورند و يا نابود سازند ]
- فصل دوم اجمالى از فضايل مهم اسلامى
- نظريهء اخلاقى آن‌طور كه ممكن است از قرآن استفاده كرد ، در مقايسهء با نظريه‌هاى ديگر قديم و جديد
- 1 - تحليل تفكّر عام مسئوليت
- 2 - شرايط مسئوليّت اخلاقى و دينى :
- الف - طبيعت شخصى مسئوليت
- ب - اساس قانونى
- ج - عنصر اصلى در عمل
- د - آزادى
- 3 - جنبهء اجتماعى مسئوليّت
- خاتمه [ بناى تفكّر قرآنى را نسبت به مسئوليّت ]
- فصل سوم مجازات
- 1 - مجازات اخلاقى
- خوبىهاى فضيلت :
- زشتى و قبح رذيلت :
- 2 - مجازات قانونى
- 3 - نظام توجيه قرآنى و جايگاه كيفر الهى :
- الف - انگيزه‌هاى درونى
- ب - جنبه‌هاى شرايط محيطى و موضع انسان
- ج - اعتبارات نتايج و پيآمدهاى عمل
- الف - جلوگيرى از قوّت و قدرت كافران و درهم شكستن توان دشمنى و عداوتشان :
- ب - پيشگيرى از فساد و بىبندوبارى تا در روى زمين گسترش نيابد :
- ج - نجات دادن مؤسّسات دينى از ويرانى :
- نتايج غير طبيعى ( يا مجازات الهى )
- 4 - مجازات الهى
- طبيعت مجازات الهى و اشكال مختلف آن
- الف - مجازات الهى در دنيا
- ب - عنصرى كه به تأييد گروه مؤمنان مربوط مىشود
- ج - جنبهء عقلى و اخلاقى
- د - جنبهء روحى
- كمبود مجازات دنيوى
- پاداش الهى در حيات اخروى
- نخستين چشش مزهء سرانجام كار
- بهشت :
- خوشبختى حسّى
- دوزخ
- كيفرهاى اخلاقى سلبى :
- كيفرهاى اخلاقى ( ايجابى )
- كيفرهاى بدنى
- جدول راه‌هاى مختلف توجيه
- خاتمه [ اعداد و ارقام سخن‌گوى اصلى ]
- فصل چهارم نيّتها و انگيزه‌ها
- نيّت
- الف : نيّت هم‌چون شرطى براى باور داشتن عمل است
- ب : نيّت و طبيعت فعل اخلاقى
- ج - برترى نيّت نسبت به عمل :
- د - آيا نيّت تنها كافى است ؟
- انگيزه‌هاى عمل
- الف - نقش نيّت غير مباشر و طبيعت آن :
- ب - نيّت خوب
- ج - بىهدفى نيّت
- و اينك نمونه‌هايى فراوان از سنّت نبوى :
- 1 - كسب
- 2 - كماليّات
- 3 - استثنائات
- 4 - بازيچه
- د - نيّت‌هاى بد
- 1 - نيّت زيان‌رسانى :
- 2 - نيّت فرار از تكليف :
- 3 - نيّت دست يافتن به كسب نامشروع :
- 4 - نيّت جلب رضاى مردم ( ريا )
- ه - اخلاص نيّت با انگيزه‌هاى مختلط
- خاتمه [ ارزش دادن اسلام براى عمل صرفا مادى ]
- فصل پنجم كوشش
- 1 - تلاش و حركت رو به پيش
- الف - تلاش مدافعه
- ب - تلاش سازنده
- 2 - تلاش جسمى :
- اينك سه نمونه :
- 1 - دلاورى
- 2 - نماز
- 3 - روزه
- [ بررسى سه مشكل ]
- 1 - استقامت و بخشندگى
- 2 - گوشه‌گيرى و معاشرت
- 3 - تلاش و مدارا
- خاتمهء بحث [ رابطه مشقت و تلاش ]
- خاتمه‌اى فراگير [ مهم بودن آموزش واجبات محسوس براى تودهء مردم ]
- اخلاق عملى
- فصل اوّل اخلاق فردى
- اوّلا - اوامر : آموزش عمومى :
- آموزش اخلاقى :
- تلاش اخلاقى :
- تزكيهء نفس :
- پايدارى :
- پاكدامنى ، بزرگ‌منشى ، چشم‌پوشى :
- تسلّط بر نفس :
- خوددارى از شكم‌پرستى و شهوت‌پرستى :
- كظم غيظ :
- راستى :
- نرمش و فروتنى :
- مواظبت در اظهارنظرها :
- اجتناب از بدگمانى :
- استقامت و پايدارى :
- الگوى نيكو :
- ميانه‌روى :
- اعمال شايسته :
- سبقت گرفتن بر يكديگر در كار خير :
- خوب شنيدن و پيروى كردن :
- خلوص نيت :
- ثانيا - نواهى : خودكشى ، قطع عضو و تغيير چهره :
- دروغ :
- دورويى :
- رفتار بر خلاف گفتار :
- بخل :
- ولخرجى :
- رياكارى :
- خودبزرگ‌بينى :
- غرور ، خودپسندى و فخرفروشى :
- فخرفروشى به قدرت و دانش :
- دلبستگى به دنيا :
- حسد و طمع :
- زناكارى :
- مىگسارى و پليدىها :
- هر نوع آلودگى اخلاقى يا مادى :
- دادوستد و كسب حرام :
- مديريّت بد :
- ثالثا - مباحات : برخوردارى از نعمت‌هاى پاكيزه :
- رابعا - مخالفت به دليل اضطرار :
- فصل دوم اخلاق خانواده
- اوّلا - وظايف اصلى و فرعى :
- احسان به پدر و مادر و تواضع در برابر آنها و اطاعت از آنها :
- حرمت نهادن به زندگى فرزندان :
- تربيت اخلاقى فرزندان و تمام خانواده :
- ثانيا - وظايف متقابل همسران :
- الف - دستور همسرگزينى :
- روابطى كه تحريم شده :
- روابطى كه حلال شده است :
- خصلت‌هايى كه خدا فرمان داده و مستحب است :
- رضاى مطلق و متقابل :
- مهريّه :
- شرايط چندهمسرى :
- ب - زندگى زناشويى :
- روابط مقدّس و محترم :
- اهداف ازدواج :
- 1 - امنيّت داخلى ، محبّت و شفقت :
- 2 - بقاى نسل :
- برابرى در حقوق و وظايف :
- مشورت و رضايت دو طرف :
- برخورد انسانى :
- معاشرت نيكو ، حتّى در وقت ناراحتى :
- آشتى پس از اختلاف :
- تعيين داور :
- ج - طلاق : جدايى بدترين راه است :
- مدّت انتظار :
- سكنا دادن ، و رفتار خوش به اميد سازش :
- زن طلاق گرفته پيش از آميزش عدّه ندارد :
- پس از طلاق ، يا خوب نگه‌دارى :
- و يا جدايى كه جوازى است براى ازدواج دوباره :
- حقّ تصرّف در چيزى كه مال زن مطلّقه است ، نداريم :
- طلاق به اين نيست ، مگر در نوبت سوم :
- زن طلاق گرفته حق دارد عوض مهريه را بگيرد :
- عوض گرفتن ، حقّ عموم طلاق‌گرفتگان است :
- ثالثا - وظايف شخص نسبت به خويشان : بخشش به ديگر خويشاوندان :
- وصيّت :
- رابعا - ارث : حقّى است نه تنها بر مردان يا بزرگان يا تنها فرزندان :
- قانون تقسيم ارث :
- ارث لطفى است از طرف خدا ، نه حق :
- فصل سوم اخلاق اجتماعى
- اوّلا - زنهارها :
- آدم‌كشى :
- دزدى :
- غش :
- وام با سود ( رباخوارى ) :
- اختلاس :
- هر نوع تملّك نامشروع :
- خوردن مال يتيم :
- خيانت بر امانت و اعتماد :
- آزار بىدليل :
- ستمگرى :
- كمك در كار بد :
- دفاع از خيانتكاران :
- وفا نكردن به عهد و پيمان :
- مكر و حيله :
- خيانت و تبه‌كارى داوران :
- گواهى خلاف :
- حق‌پوشى :
- بدگويى :
- بدرفتارى با يتيم و فقير :
- مسخره كردن :
- تحقير مردم :
- تجسّس :
- افتراء و غيبت :
- نيّت بد و زودباورى :
- نسبت زنا دادن :
- دخالت زيان‌آور :
- بىتفاوتى در برابر زيان عمومى :
- ثانيا - اوامر :
- بازگرداندن امانت :
- تنظيم قرارداد براى رفع نگرانى :
- وفاى به عهد
- اداى شهادت راست :
- آشتى دادن افراد :
- ميانجىگرى :
- نه به خاطر بدان :
- دلسوزى متقابل :
- احسان به‌ويژه بر مستمندان :
- به ثمر رساندن اموال يتيمان :
- آزاد كردن بردگان :
- يا زمينه‌سازى آزادى ايشان :
- گذشت :
- ناديده نگرفتن بدى در هيچ حال :
- دفع بدى با نيكى :
- دعوت به نيكى و نهى از بدى :
- گسترش دانش :
- برادرى و بزرگوارى :
- دوستى همگان :
- عدالت ، مرحمت و احسان :
- سه موضع‌گيرى با تفاوت در مشروعيّت :
- 1 - تمسّك به حق :
- 2 - بخشش در حال رفاه :
- 3 - ايثار جوانمردانه :
- وظيفه همان حدّ وسط است :
- بخشندگى يك وظيفهء عمومى :
- شرايط احسان :
- 1 - مبادله :
- 2 - فايدهء احسان :
- 3 - نوع بخشش :
- 4 - راه و روش بخشندگى :
- الف - بهتر آن است كه پنهانى باشد :
- ب - بدى نكردن به كسى كه چيزى مىبخشيم :
- راهنمايى به بخشش :
- نكوهش اندوختن و بخل ورزيدن :
- ثالثا - قوانين ادب :
- اجازه خواستن پيش از ورود بر ديگران :
- با صداى كوتاه ، و بلند صدا نزدن بزرگان از بيرون خانه :
- سلام در وقت ورود :
- جواب سلام بهتر از آن :
- نشست خوب :
- موضوع گفت‌وگو خير باشد :
- حرف زدن با خوش‌ترين عبارات :
- كسب اجازه در هنگام رفتن :
- فصل چهارم اخلاق دولت‌مردان
- اوّلا - رابطهء بين رئيس و مردم :
- الف - وظيفهء رؤسا :
- رايزنى با مردم :
- اجراى تصميم نهايى . . . :
- . . . برطبق قانون عدل :
- اجراى نظم :
- حفظ اموال عمومى و تصرّف نكردن آنها :
- بهره‌مندى از اموال عمومى محدود به توانگران نباشد :
- اقليّت‌هاى داخل جامعهء اسلامى آزادى قانونى دارند :
- ب - وظايف مردم : نظم :
- اطاعت مشروط :
- اتّحاد در پيرامون هدف و الا :
- رايزنى در قضاياى عمومى :
- دورى از فساد :
- آمادگى براى دفاع عمومى :
- رقابت اخلاقى : گسترده نكردن فضاى شكست و دورويى و مراجعه به مراجع قانونى
- اجتناب از دوستى با دشمن و ارتباط با او :
- ثانيا - روابط خارجى :
- الف - در جريان‌هاى معمولى :
- اهمّيّت به سلامتى عمومى :
- سفارش به فراخوانى سالم :
- . . . بدون اجبار :
- . . . هيچ نتيجهء خوبى براى اجبار نيست :
- ترك استبداد و تبه‌كارى :
- برخورد نكردن با ايمنى از منحرفان :
- خوش‌رفتارى با همسايه ، عدالت ، نيكوكارى :
- ب - در حال دشمنى
- اقدام به بدى نكردن :
- ترك جنگ در ماه‌هاى حرام :
- يا در اماكن مقدّس :
- جنگ مشروع دو حالت دارد :
- 1 - دفاع از جان :
- 2 - كمك به مستضعفان :
- پيكار تنها با طرف مبارزه :
- حقّ فرار با ديدن تجاوزگران نيست :
- پايدارى و اتّحاد :
- استقامت و بردبارى :
- باكى از مرگ نيست كه در وقت خود فرامىرسد :
- ترس از حيله‌گرىها و توطئه‌هاى كافران :
- تسليم نبايد شد :
- وفا به پيمان‌هاى استوار :
- با خيانت از روى احتياط روبرو شدن :
- وفا به شرايط ، هرچند مضرّ و ناسازگار باشد :
- روابط برادرانه و انسانى : رابطهء مقدّس فوق لحاظ جنسيّت و نوع آدميان :
- فصل پنجم اخلاق دينى
- وظايف ما نسبت به خدا :
- ايمان به خدا و حقايقى كه از طرف خدا رسيده :
- اطاعت بىقيد و شرط « 2 »
- تدبّر در آيات الهى :
- و مطالعهء صنع پروردگار :
- سپاس‌گذارى او به خاطر نعمت‌هايش :
- راضى به قضاى پروردگار :
- توكّل بر خدا :
- نوميد نشدن از رحمت او :
- ايمنى از عذاب او !
- وابستگى هر كار آينده به خواست خدا :
- وفا به پيمان الهى :
- پاسخ ندادن به دشنام مشركان :
- دورى از هم‌نشينى با كسانى كه دخالت در آيات خدا مىكنند :
- زياد سوگند ياد نكردن به نام خدا :
- احترام سوگند را نگه داشتن :
- پيوسته به ياد خدا بودن :
- تسبيح و تكبير خدا گفتن :
- اداى نماز و واجبات :
- حجّ خانهء خدا ( دست‌كم يك‌بار در تمام عمر ) :
- درخواست از خدا بين خوف و رجا :
- بازگشت به سوى خدا و درخواست آمرزش او :
- و بالاخره محبّت خدا :
- بايد محبّت خدا بالاتر از هر چيز باشد :
- اجمالى از مهم‌ترين فضايل اسلامى
- برخى از مهم‌ترين فضايلى كه قرآن كريم آنها را از امتيازات مسلمان واقعى مىشمارد :