بررسى و داورى در مسائل اختلافى ميان دو فيلسوف اسلامى خواجه نصير طوسى و امام فخر رازى ( فارسى )
- المؤلف: سيد حسن حسينى
- الوفاة: معاصر
- القسم: المنطق والفلسفة
- الناشر: دانشگاه تهران - ايران - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- پيشگفتار
- مقدمه :
- 1 - خواجه نصير الدين طوسى
- 2 - امام فخر رازى
- 3 - معرفى روش به كار رفته در كتاب حاضر با تلخيص دو مسئله :
- 1 - دلالت التزام :
- 2 - اختلاف خواجه و فخر رازى در تعريف جسم :
- 4 - نگرشى كوتاه به محتواى كتاب
- آراء خاصهء فخر رازى :
- نظرات خاصهء خواجه :
- 5 - انگيزه فخر رازى در تشكيك بر مقالات بو على
- 6 - انگيزه خواجه در پاسخ به اعتراضات فخر رازى
- 7 - تبيينى بر اختلاف آراء خواجه طوسى
- 8 - « سابقه تاريخى داورى »
- در فلسفه و كلام :
- در هيئت :
- در تفقّه دين :
- در صوفيه و متشرّعه :
- در فقر و غنى :
- در زبان فارسى و تركى :
- درباره شاعران :
- در اصول فقه :
- در حجاب :
- در خبر و روايت :
- بخش اوّل در منطق
- [ « ماهيّت فكر » و در آن يك مسئله است : ]
- اختلاف خواجه با فخر رازى در فرق ميان فكر و حدس
- بو على در « اشارات » در فرق ميان فكر و حدس چنين مىگويد :
- فخر رازى در شرح عبارت بو على استنباط خود را چنين بيان مىكند :
- « نتيجه و بحث »
- در دلالت لفظ و در آن يك مسئله است .
- اعتراض فخر رازى به دلالت التزام و جواب خواجه به آن :
- « نتيجه بحث »
- حكيم سبزوارى در « شرح منظومهء منطق » خود آورده است :
- در فصل « از كليّات خمس » ، در آن يك مسئله است :
- اعتراض فخر رازى بر بو على در تعريف « فصل » و جواب خواجه به آن .
- « نتيجه بحث »
- در « حدّ » و « رسم » و در آن دو مسئله است .
- مسئلهء اوّل : اعتراض فخر رازى بر تعريف بو على از حدّ و جواب خواجه به آن :
- « نتيجهء بحث »
- مسئلهء دوّم : اعتراض خواجه بر فخر رازى در تعريف « رسم » :
- اعتراض خواجه بر اين كلام فخر رازى اين است كه :
- « نتيجهء بحث »
- در قضايا و در آن چهار مسئله است .
- مسئلهء اوّل : اعتراض خواجه بر بيان فخر رازى در بودن مهمله در قوّهء جزئيّه :
- « نتيجهء بحث »
- مسئلهء دوّم اختلاف خواجه و فخر رازى در فرق ميان محصّله و معدوله :
- « نتيجهء بحث »
- مسئله سوّم اختلاف خواجه با فخر رازى در « شبه محمول »
- بو على در « اشارات » در بيان مادهء قضيّه مىگويد :
- خواجه در شرح منطق اشارات ، در اين مورد چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- مسئلهء چهارم اختلاف خواجه و فخر رازى ، در احتياج به ذكر رابطه در قضيّه‌اى كه محمول آن مشتقّ باشد :
- بو على در منطق اشارات دربارهء قضيّه مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- در « متناقضان » و در آن يك مسئله است .
- اعتراض فخر رازى بر شرطيّت وحدات هشتگانه در تناقض و جواب خواجه از آن :
- بو على در « منطق اشارات » در مورد تناقض مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر اين كلام بو على اين است كه :
- خواجه در جواب به اين اعتراض چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- در « عكس » قضايا ، در آن دو مسئله است .
- مسئلهء اوّل : تشكيك فخر رازى بر تعريف عكس مستوى و جواب خواجه به آن .
- « نتيجهء بحث »
- مسئله دوّم اعتراض فخر رازى بر قول بو على در عدم انعكاس سالبهء كلّيه و جواب خواجه به آن .
- « نتيجهء بحث »
- « در قياس »
- تشكيك فخر رازى بر لزوم تكرار حد وسط در قياس و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در تعريف قياس اقترانى چنين مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر اين تعريف اين است كه :
- خواجه در جواب به اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- بو على در « منطق اشارات » در فصل مربوط به قياس مىگويد :
- در پايان بخش منطق ، چند مسئله از نظريات خاصّهء خواجه را در منطق ، بطور جداگانه مىآوريم .
- 1 - به اعتقاد خواجه « منطق » علم است .
- 2 - به اعتقاد خواجه ، دلالت لفظ بر معنى ، تابع قصد و اراده است .
- 3 - به اعتقاد خواجه ، تعريف مركّب از جنس و فصل اگر بر خلاف ترتيب طبيعى باشد ، رسم است ، نه حدّ .
- خواجه در « منطق التجريد » دربارهء تعريف برسم مىگويد :
- 4 - به اعتقاد خواجه ، در عكس مستوى ، بقاء صدق فقط ، در صحّت عكس ، كافى است و شرط بقاء كذب لازم نيست .
- خواجه در « شرح منطق اشارات » مىگويد :
- بخش دوّم در طبيعيات كه شامل دو فصل است
- فصل اول در جسم است
- اعتراض فخر رازى بر تعريف جسم طبيعى و جواب خواجه به آن
- فخر رازى در « شرح اشارات » خود ، دربارهء جسم مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى بر استدلال بو على بوجود هيولى و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » ، دليل فصل و وصل را در اثبات هيولى چنين بيان مىكند :
- خواجه به اين اعتراض فخر رازى چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- استدلال فخر رازى بر ابطال هيولى و جواب خواجه به آن
- فخر رازى در « شرح اشارات » در ابطال هيولى ، چنين مىگويد :
- خواجه در جواب اين دليل كه فخر رازى در ابطال هيولى آورده چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بيان بو على از دليل فصل و وصل ، و جواب خواجه به آن
- فخر رازى در اعتراض بر اين كلام بو على چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى بر دليل بو على در امتناع انفكاك هيولى از صورت جسميّه و جواب خواجه به آن .
- خواجه در پاسخ اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در كيفيّت تشخّص هيولى و صورت
- فخر رازى در « شرح اشارات » خود مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- در تأييد نظر خواجه سه مطلب را يادآورى مىنماييم :
- تشكيك فخر رازى در وجود صورت نوعيّه و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در اثبات وجود صورت نوعيّه ، چنين مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض چنين مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض دوّم خود بر وجود صورت نوعيّه مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- استدلال فخر رازى بر اثبات خلاء و جواب خواجه به آن .
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در « ممتنع بودن اجتماع ميل دورى و مستقيم » در جسم واحد و جواب خواجه به آن .
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى بر استدلال بو على كه جسم فاقد ميل طبيعى قابل حركت قسرى نيست و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » مىگويد :
- خواجه به اين اعتراض چنين جواب مىدهد :
- فخر رازى اعتراض ديگرى مىنمايد به اين بيان :
- جواب خواجه از اين اعتراض اين است كه :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى بر دليل بو على در اثبات وجود « زمان » و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در بيان اثبات وجود زمان چنين مىگويد :
- خواجه به اين اعتراض بر دليل وجود زمان چنين پاسخ مىدهد :
- فخر رازى اعتراض خود را به بيان ديگر چنين طرح مىكند :
- پاسخ خواجه از اين اشكال اين است :
- « نتيجهء بحث »
- دليل فخر رازى در المباحث المشرقيّه چنين است :
- فصل دوّم از بخش دوم در نفس است
- اعتراض فخر رازى بر دليل بو على در اثبات نفس و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در اثبات نفس مىگويد :
- فخر رازى مىگويد :
- فخر رازى اعتراض ديگر خود را چنين طرح مىكند :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه با فخر رازى در كيفيّت تقدّم قوّهء مدركه بر محرّكه
- بو على در اشارات مىگويد :
- فخر رازى مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در معنى علم و ادراك
- بو على در اشارات مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض بر بو على مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- خواجه در بىاساسى اين اعتراض مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود مىگويد :
- خواجه جواب مىدهد كه :
- فخر رازى مىگويد :
- خواجه جواب مىدهد كه :
- فخر رازى اعتراض ديگرى مىنمايد و مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى بر تجرّد و كلّيت ادراك عقلى و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در بيان ادراك عقلى چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر دليل بو على بوجود حسّ مشترك و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در اثبات حسّ مشترك مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض خود بر اين كلام بو على مىگويد :
- خواجه از اين اعتراض فخر رازى چنين جواب مىدهد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى در فرق ميان حسّ مشترك و خيال و جواب خواجه به آن .
- فخر رازى در اعتراض بر وجود قوّهء خيال چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى در وجود قوّهء واهمه و جواب خواجه به آن .
- كلام بو على در « اشارات » در اثبات وجود « قوّهء واهمه » چنين است :
- فخر رازى در شرح اشارات مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى در وجود قوّهء متصرفه و جواب خواجه به آن .
- فخر رازى در اعتراض بر كلام بو على در وجود قوّهء متصرّفه مىگويد :
- خواجه چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- استدلال فخر رازى در ابطال قواى باطنى و جواب خواجه به آن .
- فخر رازى در شرح اشارات مىگويد :
- خواجه در ردّ اين نظريهء فخر رازى مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- فخر رازى در تفسير خود بر اين كلام بو على مىگويد :
- تشكيك فخر رازى بر استدلال بو على در تجرّد نفس و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در بيان تجرّد « نفس ناطقه » مىگويد :
- فخر رازى بر اين دليل تجرد نفس چند اعتراض دارد :
- خواجه در جواب اين اعتراض بر تجرّد نفس مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود بر دليل تجرد « نفس » مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود بر تجرّد « نفس » چنين مىگويد :
- خواجه از اين اعتراض چنين پاسخ مىدهد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه با فخر رازى در « شرطيّت قائم بذات » براى اين قضيّه كه « هر معقولى عاقل » است
- اعتراض فخر رازى بر اين كلام چنين است :
- جواب خواجه بر اين اعتراض اين است كه :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود مىگويد :
- خواجه در جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در وجود ارادهء جزئى براى فلك و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در بيان وجود ارادهء جزئى در فلك مىگويد :
- فخر رازى در شرح اشارات مىگويد :
- خواجه جواب مىدهد كه :
- خواجه در جواب مىگويد :
- اعتراض ديگر فخر رازى اين است كه :
- خواجه در جواب مىگويد :
- فخر رازى مىگويد :
- خواجه جواب مىدهد كه :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود مىگويد :
- خواجه در جواب به اين اعتراض چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- فخر رازى در محصّل هم تصريح مىكند كه :
- اعتراض فخر رازى بر دليل بو على به اينكه تعقّل عاقله ذاتى او است نه بقوّهء جسمانى و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » بر اينكه تعقل ، ذاتى نفس است ، چنين مىگويد :
- جواب خواجه از اين اعتراض چنين است :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر دليل ديگر بو على به اينكه تعقّل نفس ، جسمانى نيست و جواب خواجه به آن .
- دليل بو على در « اشارات » چنين است :
- خواجه در جواب از اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در بقاء نفس ، پس از فناء بدن و جواب خواجه به آن
- بيان بو على در « اشارات » در بقاء نفس ، پس از فناء بدن چنين است :
- اعتراضات فخر رازى بر اين كلام بو على در بقاء نفس چنين است :
- خواجه به اين اعتراض چنين پاسخ مىدهد :
- اعتراض دوّم فخر رازى بر بقاء نفس پس از فناء بدن اين است :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- بخش سوّم در فلسفهء الهى
- اعتراض فخر رازى بر بيان بو على در اثبات حدوث ذاتى و جواب خواجه به آن .
- فخر رازى اعتراضش بر اين كلام چنين است :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در بيان احتياج حادث بفاعل در وجود ، نه در حدوث فقط و جواب خواجه به آن .
- بو على در بيان اينكه « عالم » در بقاء هم نياز بفاعل دارد در « اشارات » مىگويد :
- فخر رازى اعتراضش بر اين كلام چنين است :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در وجود تقدم علّى و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در بيان بعضى از اقسام تأخّر چنين مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر اين كلام بو على چنين است :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در وجود « غايت » براى قواى طبيعى و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در بيان بعضى از احكام علّت غائى چنين مىگويد :
- فخر رازى در « شرح اشارات » مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بيان بو على در صدور كثير از واحد تعالى و جواب خواجه به آن .
- بو على در « اشارات » در بيان صدور عقل و فلك از عقل اوّل و صدور كثراتى از عقول و افلاك بواسطهء عقول چنين مىگويد :
- فخر رازى ، اعتراضش بر اين كلام بو على چنين است :
- خواجه در جواب اعتراض وارده بر بو على چنين مىگويد :
- خواجه در پاسخ به اين اعتراض مىگويد :
- فخر رازى مىگويد :
- خواجه جواب مىدهد :
- خواجه در جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- در مورد ديگر نيز مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر بيان بو على در كثرت عقول و جواب خواجه به آن
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در اثبات عقل از طريق حركت نامتناهى افلاك و جواب خواجه به آن
- دليل بو على در « اشارات » در اثبات « عقل مفارق » از طريق حركت نامتناهى افلاك چنين است :
- جواب خواجه به اين اعتراض فخر رازى چنين است :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر دليل بو على در اثبات عقل از راه امتناع عليت جسمى بر جسم ديگر و جواب خواجه به آن .
- بيان بو على در « اشارات » در اينكه هيچ فلكى علّت فلك ديگر نيست چنين است :
- اعتراض فخر رازى بر اين كلام بو على چنين است :
- خواجه در جواب به اين اعتراض فخر رازى مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- تشكيك فخر رازى در صدور صور عنصرى از عقل فعّال و جواب خواجه به آن .
- خواجه به اين اعتراض فخر رازى چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر دليل بو على در اثبات « قاعده الواحد » و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در بيان قاعدهء الواحد چنين مىگويد :
- فخر رازى اعتراضش بر دليل قاعدهء الواحد چنين است :
- خواجه نصير طوسى به اين اعتراض فخر رازى چنين جواب مىدهد :
- « نتيجهء بحث »
- قطب رازى هم جواب خواجه را نپسنديده است و مىگويد :
- « بخش چهارم در مسائل كلامى »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در نفى تسلسل در اثبات واجب الوجود و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در فقره‌اى از كلام خود در اثبات واجب الوجود مىگويد :
- خواجه از اين اعتراض چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در عدم زيادى وجود واجب تعالى بر ماهيت او و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در فقره‌اى از كلام خود كه در مقدمه‌اى از توحيد واجب تعالى است مىگويد :
- خواجه در جواب مىگويد :
- 2 - فخر رازى مىگويد :
- خواجهء طوسى در جواب اين اعتراض مىگويد :
- 3 - فخر رازى مىگويد :
- خواجه در جواب از اين اعتراض مىگويد :
- 4 - فخر رازى در اعتراض ديگر خود بر بو على مىگويد :
- خواجه چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- فخر رازى در مورد ديگرى از محصّل مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر استدلال بو على در اثبات توحيد واجب الوجود و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » مىگويد :
- خواجه در جواب مىگويد :
- فخر رازى اعتراض ديگر خود را چنين بيان مىكند :
- خواجه چنين جواب مىگويد :
- فخر رازى در اعتراض ديگر خود مىگويد :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در كثرت ماهيّت نوعى بمادّه و جواب خواجه به آن
- فخر رازى اعتراضش بر اين كلام چنين است :
- خواجه چنين جواب مىدهد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر بو على در عدم جواز علم حق تعالى بجزئيات بر وجه جزئى و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در مسئلهء علم حق تعالى در بيان اقسام صفات چنين مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر اين كلام بو على چنين است :
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در نفى قصد و غرض از فعل حق تعالى
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى به استدلال بو على در غيرمحسوس بودن واجب تعالى و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در ردّ اصحاب حسّ و در بيان غيرمحسوس بودن حق تعالى مىگويد :
- خواجه در جواب اين كلام فخر رازى مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در ديدن خداى تعالى
- خواجه دلائل فخر رازى را در اثبات ديدن خدا چنين جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى به استدلال بو على در اثبات نبوّت و معجزات و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » در اثبات نبوّت مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در بيان عصمت انبياء عليهم السلام
- فخر رازى در « محصّل » مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در مسئلهء امامت
- فخر رازى در « معالم اصول الدين » مسئلهء امامت را چنين طرح مىكند :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در جبر و اختيار
- خواجه در جواب اين اعتراض مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در حسن و قبح عقلى
- « نتيجهء بحث »
- فخر رازى در « معالم اصول الدين » مىگويد :
- اعتراض فخر رازى بر بو على در بيان كيفيّت وجود شرّ در افعال حق تعالى و جواب خواجه به آن
- خواجه از اين اعتراض چنين جواب مىدهد :
- فخر رازى اعتراض ديگر خود را چنين طرح مىكند :
- خواجه در جواب اين اعتراض فخر رازى مىگويد :
- خواجه در جواب مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- اختلاف خواجه و فخر رازى در جواز بازگشت معدوم
- كلام فخر رازى در « محصّل » چنين است :
- « نتيجهء بحث »
- اعتراض فخر رازى بر قول بو على بصحّت عقاب در عين اعتقاد او بدخول شرّ در « قدر » و جواب خواجه به آن
- بو على در « اشارات » مىگويد :
- فخر رازى اعتراضش را بر اين كلام بو على چنين بيان مىكند :
- خواجه در جواب فخر رازى چنين مىگويد :
- « نتيجهء بحث »
- فهرست اسامى كتابهائى كه در اين كتاب از آنها استفاده شده است :